Atak słownikowy i reguły mutacji
Jak atakujący testuje listy haseł, a potem ich warianty (wielka litera, cyfra, @), i jak się przed tym chronić.
Na tej stronie
W 30 sekund
O co chodzi
Aby przyspieszyć atak brute force, atakujący może zacząć od słów ze słownika i od haseł zaledwie zmodyfikowanych, ponieważ większość ludzi wybiera właśnie takie, a nie hasło całkowicie losowe. OWASP zalicza te ataki do ataków słownikowych lub hybrydowych ataków brute force[1].
Hasło, które wydaje się skomplikowane, ale opiera się na popularnym schemacie, należy do testowanych wariantów. Na podstawie słowa „kangourou” CNIL podaje na przykład „k4ng0urou”, „kangourou01” i „KaNgOuRoU” wśród pochodnych, które atakujący tworzą i wypróbowują[2].
Pytania wprost
Czym jest atak słownikowy?
Atakujący przygotowuje wartości z wyprzedzeniem, wysyła je do serwera i analizuje odpowiedź. Aby działać szybciej, może zastosować atak słownikowy, z mutacjami lub bez nich[5]. Słownik zawiera oczywiste wybory, takie jak „password123” i „qwerty”, ale także miliony haseł pochodzących z wcześniejszych włamań[3].
Czym są reguły mutacji?
Są to przekształcenia stosowane do każdego słowa z listy: dodawanie cyfr lub znaków specjalnych albo zastępowanie znaków według przewidzianej sekwencji. Proofpoint podaje przykład „password”, „password1”, „password!” i „p@ssword”[3]. NCSC podaje zastąpienie litery „o” zerem jako przewidywalną strategię[4].
Według OWASP szeroko dostępne narzędzia opierają się na listach słów i zestawach reguł, które „inteligentnie” odgadują hasła[1]. Według Proofpoint Hashcat wykorzystuje moc kart graficznych i oferuje tryby słownikowy, kombinacji, maski i hybrydowy, natomiast John the Ripper obsługuje wiele typów skrótów[3].
Dlaczego hasło, które wydaje się skomplikowane, szybko zostaje złamane?
Ponieważ pozorna złożoność nie jest miarą losowości. Według CNIL każda reguła konstrukcji zmniejsza liczbę możliwych wyborów, a wybór słowa z jakiegoś języka bardzo silnie ogranicza liczbę kombinacji w praktyce[2]. NCSC dodaje, że aby spełnić wymóg złożoności, wielu użytkowników stosuje przewidywalne schematy, które atakujący znają i wykorzystują do optymalizacji swoich ataków[4]. Według Proofpoint długie hasło, które znajduje się w bazach wycieków lub opiera się na łatwym do odgadnięcia schemacie, zostaje złamane znacznie szybciej, niż wskazywałby na to czysty atak brute force[3].
Czy długa fraza hasłowa wystarcza?
Bardzo pomaga. CNIL ustala minimum 80 bitów entropii dla hasła bez dodatkowych środków, co spełnia na przykład fraza hasłowa złożona z co najmniej 7 słów[2]. NCSC zaleca technikę „trzech losowych słów”, aby uzyskać frazy hasłowe łatwe do zapamiętania[4]. NIST wymaga co najmniej 15 znaków dla hasła używanego samodzielnie i 8 znaków, jeśli służy tylko w uwierzytelnianiu wieloskładnikowym[6].
Czy należy regularnie zmieniać swoje hasło?
Nie bez powodu. CNIL zrezygnowała z obowiązku okresowej zmiany dla zwykłych kont i zachowuje go dla kont uprzywilejowanych. Zauważa, że większość użytkowników używa ponownie lekko zmienionej wersji dawnego hasła, na przykład dodając cyfrę na końcu[2]. NIST zakazuje narzucania okresowej zmiany, ale nakazuje zmianę, jeśli istnieją dowody przejęcia hasła[6].
Co mogą zrobić pracownik i firma?
Dla pracownika:
- wybrać długą frazę hasłową zamiast „przekształconego” słowa, unikając informacji osobistych, takich jak imiona, daty czy drużyny sportowe[4];
- nie używać ponownie hasła między pracą a domem i korzystać z menedżera haseł z wbudowanym generatorem[4];
- włączyć uwierzytelnianie dwuskładnikowe: nawet jeśli atakujący odgadnie hasło, brakuje mu drugiego składnika[3].
Dla firmy:
- odrzucać zbyt popularne hasła za pomocą listy haseł zabronionych, opublikowanej lub dostosowanej do organizacji[4];
- ograniczać liczbę prób, przez rosnące opóźnienie (preferowane przez NCSC) lub przez blokadę po 5 do 10 próbach[4];
- wymagać uwierzytelniania dwuskładnikowego dla ważnych kont i usług dostępnych z internetu[4].
W skórze atakującego
Według MITRE ATT&CK atakujący sięga po brute force, gdy nie zna haseł lub gdy zdobył skróty. Może odpytywać usługę, która weryfikuje dane logowania, albo pracować offline na danych, które już zostały skradzione[7]. Brute force pojawia się na różnych etapach włamania, na przykład wobec prawidłowych kont wykrytych po innych działaniach w sieci ofiary[7].
Gdy atakujący dysponuje skrótami, próbuje odzyskać hasło w postaci jawnej. MITRE wyjaśnia, że to łamanie odbywa się zazwyczaj na systemach kontrolowanych przez atakującego, poza siecią celu, a uzyskane hasło służy następnie do logowania się do zasobów konta[8]. Proofpoint podkreśla, że atakujący może w ten sposób obejść blokady kont bez zaalarmowania organizacji, korzystając ze specjalistycznego sprzętu zdolnego testować miliardy kombinacji na sekundę[3].
Online może zgadywać na podstawie listy popularnych haseł, niezależnie od tego, czy uwzględnia politykę złożoności haseł obowiązującą w atakowanym miejscu. MITRE uznaje tę drogę za ryzykowną: może ona wywołać wiele nieudanych logowań i blokad[9]. Atakowane usługi to usługi administracyjne (SSH, RDP, LDAP, Kerberos), ale także aplikacje w chmurze i poczta, taka jak Office 365[9]. MITRE podaje jako przykład złośliwe oprogramowanie Pony, które użyło niewielkiego słownika popularnych haseł wobec listy kont lokalnych, oraz Emotet, który użył listy haseł zapisanej na stałe w kodzie[9].
Co widać na ekranie
Najczęściej nic. OWASP zauważa, że blokada konta jest nieskuteczna wobec powolnego ataku, który próbuje tylko kilku haseł na godzinę[1].
Mogą pojawić się pewne sygnały:
- konto zablokowane bez wyjaśnienia, które NCSC zalicza do sygnałów wartych obserwowania[4];
- kod uwierzytelniania dwuskładnikowego otrzymany bez jego żądania: przy niektórych metodach (SMS lub e-mail) NCSC widzi w tym ostrzeżenie przed przejęciem konta i prosi o zgłoszenie tego[4];
- po stronie obrońców seria nieudanych logowań zakończona sukcesem na tym samym koncie albo próby poza godzinami pracy[7][3].
NCSC zachęca do szybkiego zgłoszenia do działu IT[4]. Bez uwierzytelniania dwuskładnikowego atakujący, który znajdzie właściwe hasło, od razu uzyskuje wszystko, do czego konto daje dostęp[3].
Pod maskąZespoły IT
Człowiek wpisuje kilka haseł na minutę, komputer może przetworzyć setki lub tysiące, a jeden komputer może przetestować tysiące na sekundę[3]. Atakujący wykorzystują to na dużą skalę: OWASP opisuje narzędzia, które przepuszczają każde żądanie przez listę serwerów pośredniczących, tak że każda próba wydaje się pochodzić z innego adresu. Przy 1 000 takich serwerów atakujący może wypróbować 2 000 lub 3 000 haseł bez zablokowania[1].
Blokada konta ma więc ograniczenia. OWASP wymienia kilka: atakujący może masowo blokować prawidłowe konta (odmowa usługi), może wypróbować jedno hasło na dużej liście identyfikatorów, a konta administracyjne często się jej wymykają[1]. NCSC preferuje opóźnienie, które ogranicza liczbę prób, a jednocześnie daje użytkownikowi kilka szans[4].
Jeśli chodzi o przechowywanie, NIST nakazuje solić i haszować hasła za pomocą odpowiedniego schematu, którego koszt zwiększa cenę każdej próby dla osoby, która wykradła plik[6]. CNIL podaje scrypt i Argon2[2]. Sól utrudnia użycie tablic wstępnie obliczonych (rainbow tables)[3].
Wreszcie NIST wymaga porównywania każdego nowego hasła z listą wartości popularnych, spodziewanych lub skompromitowanych: haseł pochodzących z wycieków, słów ze słownika, słów związanych z kontekstem, takich jak nazwa usługi lub użytkownika. Hasło musi być porównywane w całości, a użytkownika trzeba pokierować tak, aby nie poprzestał na trywialnej modyfikacji odrzuconego słowa[6].
Analizy incydentówPrawdziwe przypadki
Maj 2021: odgadnięte nieaktywne konto, zinfiltrowana organizacja pozarządowa
Według komunikatu AA22-074A FBI i CISA rosyjscy aktorzy wspierani przez państwo uzyskali już w maju 2021 roku dostęp do sieci organizacji pozarządowej[10]. Dane logowania uzyskali atakiem brute force na hasło konta, które miało hasło proste i przewidywalne[10].
To konto zostało wyrejestrowane z usługi uwierzytelniania dwuskładnikowego Duo po długiej nieaktywności, ale nie zostało wyłączone w Active Directory. Ponieważ domyślna konfiguracja Duo pozwala zarejestrować nowe urządzenie dla uśpionego konta, atakujący zarejestrowali własne, spełnili warunki uwierzytelnienia i uzyskali dostęp do sieci[10].
Następnie wykorzystali lukę „PrintNightmare” (CVE-2021-34527), aby uzyskać prawa administratora, po czym zmodyfikowali plik na kontrolerze domeny, tak aby wywołania uwierzytelniania dwuskładnikowego były przekierowywane na maszynę lokalną. Ponieważ domyślna polityka Duo dla Windows polega na przepuszczeniu, jeśli serwer jest nieosiągalny, uwierzytelnianie dwuskładnikowe było w praktyce wyłączone[10]. Połączyli się z VPN, otworzyli sesje RDP na kontrolerach domeny, a potem dotarli do magazynu w chmurze i poczty ofiary[10].
Komunikat, opublikowany 15 marca 2022 roku i zaktualizowany 2 maja 2022 roku, zaleca między innymi wymuszanie uwierzytelniania dwuskładnikowego u wszystkich bez wyjątku, ze sprawdzeniem ryzyka domyślnego przepuszczania i ponownej rejestracji, jednolite wyłączanie kont nieaktywnych w Active Directory i w systemach uwierzytelniania dwuskładnikowego, wprowadzenie opóźnień i blokad po powtarzających się niepowodzeniach oraz wymaganie silnych i unikalnych haseł[10].
Źródła
- OWASP, „Blocking Brute Force Attacks”. https://community.owasp.org/controls/Blocking_Brute_Force_Attacks (dostęp 14 listopada 2026)
- CNIL, „Mots de passe : recommandations pour maîtriser sa sécurité”, 14 października 2022. https://www.cnil.fr/fr/mots-de-passe-recommandations-pour-maitriser-sa-securite (dostęp 14 listopada 2026)
- Proofpoint, „What Is a Brute-Force Attack?”. https://www.proofpoint.com/us/threat-reference/brute-force-attack (dostęp 14 listopada 2026)
- NCSC (Royaume-Uni), „Password policy: updating your approach”. https://www.ncsc.gov.uk/collection/passwords/updating-your-approach (dostęp 14 listopada 2026)
- OWASP, „Brute Force Attack”. https://community.owasp.org/attacks/Brute_force_attack (dostęp 14 listopada 2026)
- NIST, „NIST Special Publication 800-63B”. https://pages.nist.gov/800-63-4/sp800-63b.html (dostęp 14 listopada 2026)
- MITRE ATT&CK, „Brute Force, Technique T1110 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1110/ (dostęp 14 listopada 2026)
- MITRE ATT&CK, „Brute Force: Password Cracking, Sub-technique T1110.002 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1110/002/ (dostęp 14 listopada 2026)
- MITRE ATT&CK, „Brute Force: Password Guessing, Sub-technique T1110.001 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1110/001/ (dostęp 14 listopada 2026)
- CISA, „Russian State-Sponsored Cyber Actors Gain Network Access by Exploiting Default Multifactor Authentication Protocols and “PrintNightmare” Vulnerability”, 15 marca 2022. https://www.cisa.gov/news-events/cybersecurity-advisories/aa22-074a (dostęp 14 listopada 2026)
Zacytuj ten artykuł
Brain, „Atak słownikowy i reguły mutacji”, Cyberpedia, 2026. https:/
BibTeX
@misc{brain_cp039_pl_2026,
author = {Brain},
title = {Atak słownikowy i reguły mutacji},
year = {2026},
howpublished = {Cyberpedia},
url = {https://startbrain.io/cyberpedia/pl/articles/atak-slownikowy-reguly-mutacji-hasel/},
note = {CC BY 4.0}
}