Cyberpediadoor Brain

DoH en DNS-kaping

Het DNS vertaalt een sitenaam in een adres. Wat DoH beschermt en wat een medewerker doet bij een verdachte website.

Op deze pagina
  1. 1In 30 seconden
  2. 2Waar gaat het over
  3. 3Directe vragen
  4. 4Hoe het werkt
  5. 5Wat u doet
  6. 6De valkuilen
  7. 7Echte gevallen
  8. 8Bronnen
  9. 9Dit artikel citeren

In 30 seconden

Waar het voorkomt
Bij elke opening van een site, een link of een mailservice, nog voordat de pagina verschijnt.
Wat de aanvaller wil
Het antwoord van het DNS wijzigen om het verkeer naar een infrastructuur te sturen die hij beheert, en daarna lezen of manipuleren wat erdoorheen gaat[2].
De reflex
Het DNS van het bedrijf niet omzeilen, de DoH-instellingen van de browser niet wijzigen zonder akkoord van de DSI, en een verdachte pagina melden, ook als het slotje zichtbaar is.
Als het al gebeurd is
De DSI waarschuwen, die de instelling van de werkplek kan controleren.

Waar gaat het over

Het DNS (Domain Name System) legt het verband tussen een sitenaam die u typt of aanklikt en het adres van de server die de site host: het vertaalt domeinnamen in IP-adressen en omgekeerd[1]. Als die vertaling vervalst wordt, typt de medewerker het juiste adres en komt toch op een andere server terecht.

Dit artikel gaat over DoH en over DNS-kaping. Geen van beide mechanismen ontslaat u ervan een pagina met wantrouwen te bekijken.

Directe vragen

Waar dient het DNS voor?

Het vertaalt een domeinnaam in een IP-adres en omgekeerd. De informatie is verdeeld over nameservers die elk een klein deel van de naamruimte kennen, en ze is bedoeld om voor elke computer op internet bereikbaar te zijn[1].

Wat gebeurt er als een DNS-antwoord vervalst wordt?

De browser ontvangt een adres dat de aanvaller heeft gekozen. In de campagne die de CISA beschrijft, wijzigt de aanvaller DNS-records (adres, mail of nameserver) om het legitieme adres van een dienst te vervangen door een adres dat hij beheert[2]. Het verkeer loopt dan via zijn infrastructuur, waar het kan worden gemanipuleerd of ingezien voordat het naar de echte dienst wordt doorgestuurd, als hij daarvoor kiest[2].

Wat levert DoH op?

Bij DoH (DNS over HTTPS) lopen de DNS-verzoeken via een versleutelde HTTPS-verbinding in plaats van onversleuteld te circuleren, waardoor ze beschermd zijn tegen onderschepping door onbetrouwbare derden[4].

Garandeert het slotje van de browser dat de site de juiste is?

Nee, niet in het geval dat de CISA beschrijft. Omdat de aanvaller de waarden van de records bepaalt, kan hij ook geldige versleutelingscertificaten krijgen voor de domeinnamen van de organisatie. Het omgeleide verkeer kan dan worden ontsleuteld, en omdat het certificaat geldig is voor het domein, krijgt de gebruiker geen enkele waarschuwing[2].

Hoe het werkt

Een werkplek bevraagt een DNS-resolver, dat wil zeggen een server die het antwoord zoekt op de vraag "welk adres hoort bij deze naam?"[5]. De betekenis van het antwoord hangt dus van twee dingen af: van de server die wordt bevraagd en van de integriteit van de records die hij raadpleegt.

Het NIST herinnert er in zijn versie van maart 2026 aan dat een aanval op de DNS-infrastructuur van een bedrijf alle netwerkactiviteiten van dat bedrijf bedreigt[3]. De gids bevat implementatierichtlijnen om het protocol en de DNS-infrastructuur te beveiligen[3].

Aan de verdedigingskant biedt het Britse NCSC een beschermende resolver (PDNS) aan die de toegang tot bekende kwaadaardige domeinen blokkeert door ze eenvoudigweg niet te resolven[5]. De regels zijn opgesteld op basis van kwaadaardige domeinen die zijn opgespoord in commerciële, interne en open bronnen, en daarna nagelezen om te voorkomen dat legitieme sites worden geblokkeerd[5]. Voor medewerkers die op afstand werken, stuurt een optie met de naam PDNS Roaming het DNS-verkeer met DoH naar PDNS, ook buiten het kantoornetwerk[5]. Versleuteling van het traject en filtering kunnen dus worden gecombineerd, op voorwaarde dat de organisatie de resolver kiest.

Wat u doet

  • Gebruik het DNS dat het bedrijf biedt. Vervang het in de instellingen van uw werkplek of browser niet door een andere server, ook niet voor een dienst die als sneller of privacyvriendelijker wordt gepresenteerd.
  • Wijzig de DoH-instellingen van de browser of het systeem niet zonder akkoord van de DSI. Onder Windows Server 2022 kan de beheerder via een groepsbeleid DoH toestaan, verbieden of verplichten[4]: die instelling wordt op het niveau van de organisatie beheerd.
  • Meld een pagina die u vreemd voorkomt (onverwacht adres, vraag om inloggegevens, ongewoon uiterlijk), ook als er een slotje staat. Het slotje bewijst niet dat het DNS niet is gekaapt[2].
  • Als u op zo'n pagina inloggegevens hebt ingevoerd, waarschuw dan zonder te wachten de DSI: omgeleid verkeer kan de gegevens blootstellen die de gebruiker invoert[2].
  • Als uw werkplek een blokkeerpagina toont, probeer die dan niet te omzeilen: het NCSC beschrijft die blokkade als een gewild resultaat voor een domein dat als kwaadaardig bekendstaat[5].

De valkuilen

De eerste valkuil is denken dat versleutelen volstaat. DoH beschermt het verzoek tegen onderschepping onderweg[4]. In de campagne van 2019 is het vertrekpunt een gecompromitteerd account dat de records kan wijzigen[2].

De tweede valkuil zit in de instelling zelf. De DNS-client van Windows Server biedt een modus "bij voorkeur versleuteld, onversleuteld toegestaan": als DoH niet mogelijk is, schakelt hij zonder enige melding over op onversleutelde verzoeken[4]. Een gebruiker kan dus ten onrechte denken dat zijn verzoeken versleuteld zijn. De DNS-server die op de werkplek is gekozen, bepaalt ook wie de verzoeken ontvangt: de Windows Server-client wordt alleen op DoH ingesteld als de primaire of secundaire DNS-server van de interface in de lijst met bekende DoH-servers staat, en Windows kent standaard servers van Cloudflare, Google en Quad9[4]. Een werkplek waarvan de verzoeken ergens anders heen gaan dan naar de resolver van de organisatie, loopt niet langs de filtering die de organisatie heeft ingevoerd, bijvoorbeeld die van het NCSC, die op de resolver berust[5]. Vandaar de regel om deze instellingen niet op eigen houtje te wijzigen.

De derde valkuil is de DNS-tunnel. Volgens MITRE ATT&CK communiceren aanvallers met systemen die ze beheren door gegevens te verbergen in de velden van DNS-pakketten, om op te gaan in het gebruikelijke verkeer[6]. De opdrachten die naar het systeem op afstand worden gestuurd, en vaak ook de resultaten, worden ingebed in het DNS-verkeer tussen de client en de server[6]. Dit verkeer is heel gewoon en kan zelfs worden toegestaan voordat de authenticatie op het netwerk is afgerond[6]. DNS-beacons, die zelden met besmette apparaten communiceren, zijn moeilijk op te sporen[6]. MITRE merkt ook op dat verzoeken om een commandoinfrastructuur terug te vinden kunnen worden ingepakt in versleutelde HTTPS-pakketten (DoH), en noemt Brute Ratel C4, een programma dat DoH daarvoor kan gebruiken[7]. Voor de medewerker betekent dit dat versleuteling van het DNS op zich geen teken van vertrouwen is.

Echte gevallen

Januari 2019: de wereldwijde DNS-kapingscampagne

Op 24 januari 2019 publiceert de CISA een waarschuwing (AA19-024A) over een wereldwijde campagne voor het kapen van DNS-infrastructuur[2]. De aanvaller begint met het compromitteren van de inloggegevens van een account dat DNS-records kan wijzigen, of hij komt er op een andere manier aan[2]. Daarna vervangt hij het legitieme adres van een dienst door een adres dat hij beheert, en krijgt hij geldige certificaten voor de domeinnamen van de organisatie[2]. Het web- en mailverkeer is zo omgeleid en onderschept, en dat had ook voor andere netwerkdiensten kunnen gelden[2].

Twee dagen eerder, op 22 januari 2019, had de CISA de noodrichtlijn ED 19-01 uitgevaardigd: daarin staat dat meerdere domeinen van federale agentschappen zijn getroffen[8]. Ze vraagt dat binnen 10 werkdagen de openbare DNS-records worden gecontroleerd, de wachtwoorden worden gewijzigd van de accounts die ze kunnen wijzigen, multifactorauthenticatie op die accounts wordt ingeschakeld en de transparantielogboeken van certificaten in de gaten worden gehouden om certificaten op te sporen waar niet om is gevraagd[8]. De CISA heeft deze richtlijn daarna afgesloten, omdat het doel als bereikt gold[8].

Sea Turtle en LAPSUS$: kapingen van nameservers

MITRE ATT&CK noemt nog twee gevallen van gewijzigde DNS-records. Sea Turtle heeft records van nameservers gewijzigd om slachtoffers door te sturen naar DNS-servers die het beheerde en die op alle DNS-verzoeken antwoord gaven[9]. LAPSUS$ heeft de DNS-records van een slachtoffer opnieuw ingesteld op domeinen en sites die het beheerde[9]. MITRE preciseert dat deze techniek moeilijk met preventieve maatregelen tegen te gaan is, omdat ze zich buiten de grenzen van de verdediging van het bedrijf afspeelt[9].

Bronnen

  1. NIST, “Secure Domain Name System (DNS) Deployment Guide”, 18 september 2013. https://csrc.nist.gov/pubs/sp/800/81/2/final (geraadpleegd op 10 november 2026)
  2. CISA, “DNS Infrastructure Hijacking Campaign”, 24 januari 2019. https://www.cisa.gov/news-events/cybersecurity-advisories/aa19-024a (geraadpleegd op 10 november 2026)
  3. NIST, “Secure Domain Name System (DNS) Deployment Guide”, 19 maart 2026. https://csrc.nist.gov/pubs/sp/800/81/r3/final (geraadpleegd op 10 november 2026)
  4. Microsoft, “Secure DNS Client over HTTPS (DoH)”. https://learn.microsoft.com/en-us/windows-server/networking/dns/doh-client-support (geraadpleegd op 10 november 2026)
  5. NCSC (Royaume-Uni), “Protective Domain Name Service (PDNS)”, 17 augustus 2017. https://www.ncsc.gov.uk/information/pdns (geraadpleegd op 10 november 2026)
  6. MITRE ATT&CK, “Application Layer Protocol: DNS, Sub-technique T1071.004 - Enterprise”. https://attack.mitre.org/techniques/T1071/004/ (geraadpleegd op 10 november 2026)
  7. MITRE ATT&CK, “Protocol Tunneling, Technique T1572 - Enterprise”. https://attack.mitre.org/techniques/T1572/ (geraadpleegd op 10 november 2026)
  8. CISA, “ED 19-01: Mitigate DNS Infrastructure Tampering (Closed)”, 22 januari 2019. https://www.cisa.gov/news-events/directives/ed-19-01-mitigate-dns-infrastructure-tampering-closed (geraadpleegd op 10 november 2026)
  9. MITRE ATT&CK, “Compromise Infrastructure: DNS Server, Sub-technique T1584.002 - Enterprise”. https://attack.mitre.org/techniques/T1584/002/ (geraadpleegd op 10 november 2026)