Stuxnet, de worm van de industriële PLC's
Hoe Stuxnet, ontdekt in 2010, de isolatie van een industrieel netwerk via een usb-stick doorbrak en Siemens-PLC's herprogrammeerde.
Op deze pagina
In 30 seconden
- Waar het gebeurt
- Op Windows-computers die met industriële PLC's zijn verbonden. De bekende verspreidingswegen omvatten besmette usb-sticks, netwerkshares, STEP 7-projectbestanden en WinCC-databases[2].
- Wat de aanvaller wil
- Het gedrag van fysieke machines wijzigen zonder dat de operators het zien. Stuxnet kan een PLC herprogrammeren en ongeschikte reeksen commando's toepassen om materiële schade te veroorzaken[1].
- De reflex
- Sluit geen usb-stick waarvan u de herkomst niet kent aan op een industriële computer, aangezien een vroege versie van Stuxnet zo binnenkwam[1].
Waar gaat het over
Stuxnet is de eerste openbaar gemaakte kwaadaardige software die specifiek industriële besturingsapparatuur als doelwit nam. Stuxnet werd in 2010 ontdekt, en sommige onderdelen werden al vanaf november 2008 gebruikt[1]. Hij combineert meerdere onbekende kwetsbaarheden van Windows, een rootkit (een programma dat zijn eigen bestanden verbergt) en routines voor besmetting via het netwerk[1].
Directe vragen
Is een netwerk dat van internet is losgekoppeld veilig?
Nee. Een vroege versie van Stuxnet werd fysiek geïnstalleerd: een besmet configuratiebestand, aangebracht op een usb-stick, besmette de doelsystemen wanneer het werd geopend[1]. MITRE merkt op dat een bereidwillige medewerker of een onbekende derde, zoals een dienstverlener, het verwisselbare medium in de beoogde omgeving kan hebben gebracht[1].
Wat is een PLC, en waarom wordt die als doelwit genomen?
Een programmeerbare controller (PLC) stuurt een fysieke machine aan: bijvoorbeeld een klep of een motor. Stuxnet zocht Siemens-PLC's van het type 6ES7-315-2 en frequentieregelaars, kastjes die de snelheid van een motor regelen[1]. Door de PLC te herprogrammeren kan men op de machine zelf inwerken, niet alleen op gegevens.
Waarom zijn patches hier belangrijk?
De worm buitte kwetsbaarheden uit die Microsoft daarna heeft hersteld. Twee van de vier kwetsbaarheden die onbekend waren op het moment van de analyse van de CISA, hadden al een patch[2]. Een bijgewerkte computer sluit wegen af die de worm gebruikt.
In de huid van de aanvaller
De aanvaller heeft een nauwkeurig doelwit en de code laat dat zien. Stuxnet controleert het besturingssysteem, sleutels van het register en datums, en stopt als de verwachte waarden ontbreken[1]. Daarna zoekt hij, in de systeemgegevens van een PLC, een Profibus-communicatiemodule van het type CP 342-5, en telt hij verwijzingen naar frequentieregelaars: de ene komt overeen met een model van Fararo Paya in Teheran, de andere met Vacon NX van Vacon, in Finland[1].
De worm kan ook lang blijven bestaan. Hij kan zichzelf bijwerken via een commando- en controle-infrastructuur of via uitwisselingen van computer naar computer met het RPC-protocol[2]. Hij wist zijn sporen: hij kan zichzelf van het systeem verwijderen en driverbestanden schrijven waarvan de datums die van legitieme bestanden nabootsen[1].
Wat u op het scherm ziet
De worm verbergt zijn werking voor de operators. Stuxnet kopieert het ingangsgebied van het beeld van de in- en uitgangen van de PLC, met een seconde tussen elke kopie, wat een opname van 21 seconden vormt. Dit gebied bevat bijvoorbeeld de toestand van een klep of de temperatuur van een apparaat[1]. Wanneer een commando naar een randapparaat wordt geschreven, onderschept de worm het en belet hij dat het het uitgangsbeeld bereikt: een operator merkt de niet-geautoriseerde commando's dus niet op[1]. MITRE vat dit mechanisme als volgt samen: Stuxnet manipuleert het zicht van de operators door procesingangen opnieuw af te spelen[1].
Aan de kant van de Windows-computer zijn de aanwijzingen technisch. De CISA noemt een kwaadaardig bestand s7otbxdx.dll dat de naam draagt van het legitieme STEP 7-bestand, dat de worm heeft hernoemd tot s7otbxsx.dll, evenals .sav-bestanden in de submap GraCS van een project[2].
Onder de motorkapIT-teams
Binnendringen: de usb-stick en de Windows-kwetsbaarheden
Stuxnet kan zich verspreiden via een bestand autorun.inf of via de snelkoppelingskwetsbaarheid CVE-2010-2568[3]. Microsoft beschrijft die laatste: Windows analyseert een snelkoppeling verkeerd, en kwaadaardige code kan worden uitgevoerd wanneer het systeem het pictogram van een gemanipuleerd snelkoppelingsbestand weergeeft[4]. De aanvaller krijgt de rechten van de aangemelde gebruiker, en als AutoPlay is uitgeschakeld, moet de gebruiker zelf de map van de stick openen[4]. Het bulletin is gedateerd op 2 augustus 2010[4].
Zich verplaatsen: netwerk, afdrukken, rechten
De worm verspreidt zich ook via de kwetsbaarheden MS10-061 (afdrukservice) en MS08-067 (Serverservice van Windows)[5]. Voor MS10-061 legt Microsoft uit dat de aanval verloopt via een speciaal ontworpen afdrukverzoek, verstuurd naar een systeem waarvan de afdrukinterface via RPC is blootgesteld, en dat printers standaard niet worden gedeeld[6]. De kwetsbaarheid wordt als kritiek beoordeeld onder Windows XP[6]. Om meer rechten op een computer te krijgen, gebruikte Stuxnet MS10-073 en een niet openbaar gemaakte kwetsbaarheid van de Taakplanner[7].
Zich verbergen: gestolen certificaat en rootkit
De worm gebruikte een digitaal ondertekende driver met een gecompromitteerd Realtek-certificaat[8], en een Windows-rootkit om zijn bestanden te verbergen[1].
Toeslaan: de PLC
Stuxnet vervangt een communicatiebibliotheek met de PLC door zijn eigen versie, waardoor hij de aanroepen kan onderscheppen[1]. Hij infecteert de codeblokken OB1 en OB35, waarbij het laatste als waakhond fungeert[1]. Hij stuurt instructies naar de frequentieregelaars, bijvoorbeeld om de maximale frequentie te wijzigen, dat wil zeggen de werkingssnelheid van de motor[1]. Hij gebruikt ook een hardgecodeerd wachtwoord in de database van WinCC om naburige machines te bereiken[1].
IncidentanalysesEchte gevallen
2010: de ontdekking en de openbare reactie
In 2010 wordt Stuxnet ontdekt[1]. Microsoft publiceert op 2 augustus 2010 een patch voor de snelkoppelingskwetsbaarheid[4], daarna op 14 september 2010 een andere voor de afdrukservice[6]. De CISA beschrijft de worm dan als gebruikmakend van vier onbekende kwetsbaarheden, waarvan twee al hersteld, en somt detectie-indicatoren op die zijn getest op een besmette Windows XP SP3[2]. Zij herinnert eraan dat een impact- en risicoanalyse aan elke defensieve maatregel moet voorafgaan[2].
Andere gevallen van manipulatie van besturing
De MITRE-database noemt, voor dezelfde techniek van manipulatie van besturing, de aanval van 2015 op het Oekraïense elektriciteitsnet, waarbij de groep Sandworm Team stroomonderbrekers opende met commando's naar de operatorinterface, wat stroomstoringen veroorzaakte, en de software Industroyer, die stroomonderbrekers opent met niet-geautoriseerde commando's[9].
Lessen voor het bedrijf
- USB-sticks: een vroege versie van Stuxnet werd geïnstalleerd via een besmet configuratiebestand op een usb-stick[1], en de snelkoppelingskwetsbaarheid werd uitgevoerd bij het weergeven van een pictogram[4].
- Patches: het toepassen van updates vermindert de toegangswegen. Microsoft raadt aan de afdrukpatch onmiddellijk te installeren via een hulpmiddel voor updatebeheer[6].
- Scheiding van netwerken: MITRE adviseert de back-ups van kritieke systemen gescheiden van het bedrijfsnetwerk te houden en gegevens te valideren via een apart kanaal (out-of-band)[9]. Dezelfde tekst preciseert dat er voor deze techniek geen standaarddetectiemethode bestaat[9].
- Referentie: het NIST publiceert een beveiligingsgids voor industriële systemen, waarvan revisie 3 dateert van september 2023[10].
Bronnen
- MITRE ATT&CK, “Stuxnet, Software S0603 | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/software/S0603/ (geraadpleegd op 10 november 2026)
- CISA, “Primary Stuxnet Advisory | CISA”. https://www.cisa.gov/news-events/ics-advisories/icsa-10-272-01 (geraadpleegd op 10 november 2026)
- MITRE ATT&CK, “Replication Through Removable Media, Technique T1091 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1091/ (geraadpleegd op 10 november 2026)
- Microsoft, “Microsoft Security Bulletin MS10-046 - Critical”, 2 augustus 2010. https://learn.microsoft.com/en-us/security-updates/securitybulletins/2010/ms10-046 (geraadpleegd op 10 november 2026)
- MITRE ATT&CK, “Exploitation of Remote Services, Technique T1210 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1210/ (geraadpleegd op 10 november 2026)
- Microsoft, “Microsoft Security Bulletin MS10-061 - Critical”, 14 september 2010. https://learn.microsoft.com/en-us/security-updates/securitybulletins/2010/ms10-061 (geraadpleegd op 10 november 2026)
- MITRE ATT&CK, “Exploitation for Privilege Escalation, Technique T1068 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1068/ (geraadpleegd op 10 november 2026)
- MITRE ATT&CK, “Subvert Trust Controls: Code Signing, Sub-technique T1553.002 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1553/002/ (geraadpleegd op 10 november 2026)
- MITRE ATT&CK, “Manipulation of Control, Technique T0831 - ICS | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T0831/ (geraadpleegd op 10 november 2026)
- NIST, “SP 800-82 Rev. 3, Guide to Operational Technology (OT) Security | CSRC”, 28 september 2023. https://csrc.nist.gov/pubs/sp/800/82/r3/final (geraadpleegd op 10 november 2026)
Dit artikel citeren
Brain, “Stuxnet, de worm van de industriële PLC's”, Cyberpedia, 2026. https:/
BibTeX
@misc{brain_cp136_nl_2026,
author = {Brain},
title = {Stuxnet, de worm van de industriële PLC's},
year = {2026},
howpublished = {Cyberpedia},
url = {https://startbrain.io/cyberpedia/nl/articles/stuxnet-centrifuges-natanz/},
note = {CC BY 4.0}
}