Shoulder surfing: de spion achter uw schouder
Hoe iemand naast u in de trein of het café een code, wachtwoord of melding op uw scherm leest, en de handelingen die dat voorkomen.
Op deze pagina
In 30 seconden
- Waar het gebeurt
- In overvolle vliegtuigen, treinen, vliegvelden en hotellobby's, net als in bars, cafés en restaurants[1].
- Wat de aanvaller wil
- Een bevestigingscode, inloggegevens of een e-mailadres waarmee hij een account kan openen[1].
- De reflex
- Een plaats kiezen met de rug tegen een muur, een privacyfilter op het scherm plaatsen en de weergave van meldingen uitschakelen[1].
- Als het al gebeurd is
- Als er een melding van een aanmelding of een code binnenkomt terwijl u niets hebt gevraagd, adviseert ESET er direct onderzoek naar te doen[1].
Waar gaat het over
Shoulder surfing (in het Nederlands: "over de schouder meekijken") bestaat erin informatie van het scherm van een ander te lezen: een pincode, een wachtwoord, een bericht, een document. De techniek is rudimentair. Volgens ESET bestaat ze al lang vóór smartphones en zeer mobiele laptops, en zijn er nu meer gelegenheden om er munt uit te slaan[1].
In een café of op het vliegveld hoeft iemand die over uw schouder kan meekijken geen toegang te hebben tot uw apparaat om uw gegevens, uw wachtwoorden of uw gevoelige activiteiten te zien, herinnert de CISA[2]. Voor een medewerker die buiten de bedrijfsruimten werkt, is dat een dagelijks risico, en het wordt kleiner met een paar eenvoudige gewoonten.
Directe vragen
Wat kan iemand op de stoel naast u zien?
Alles wat wordt weergegeven: een geopend document, een bericht, een code die op het startscherm van de telefoon verschijnt. De CNIL en SNCF Voyageurs noemen drie veelvoorkomende situaties in treinen: een wachtwoord op een papiertje dat aan de computer is geplakt, een scherm dat zichtbaar is voor de andere reizigers, een niet-vergrendelde computer wanneer men opstaat[3]. De CISA voegt toe dat wachtwoorden en gevoelige gegevens te lezen zijn zonder het apparaat aan te raken[2].
Waarom is een medewerker onderweg een gemakkelijk doelwit?
Door thuiswerken en digitale diensten aan boord loggen veel reizigers in in de trein. De CNIL en SNCF Voyageurs richten zich zo tot de 10 miljoen dagelijkse gebruikers van TER, Intercités, OUIGO en TGV INOUI[3]. ESET merkt op dat haastige levensstijlen met meerdere apparaten shoulder surfers aantrekken, vooral op informele plekken zoals bars, cafés en restaurants[1]. Veel mensen denken te merken wanneer iemand naar hun scherm gluurt, maar de aanvaller hoeft maar één keer geluk te hebben[1].
Wat vragen organisaties van hun medewerkers?
Het Britse NCSC rekent het meekijken over de schouder tot de onderwerpen die de richtlijnen voor gebruikers kunnen behandelen: aandacht voor de omgeving en het gebruik van een privacyfilter[4]. Het geeft aan dat een privacyfilter kan bijdragen aan de fysieke beveiliging van het apparaat[4]. De CNIL raadt aan een privacyfilter te verstrekken voor de schermen van werkplekken die op openbare plaatsen worden gebruikt, geen apparatuur of documenten onbeheerd te laten en gevoelige informatie niet hardop te bespreken[5].
Veranderen slimme brillen iets?
Ja. ESET beschrijft gebruikers van slimme brillen die achter u aan shoulder surfing zouden kunnen doen, op openbare plaatsen, om pincodes, wachtwoorden en andere geheimen te stelen[6]. In combinatie met gezichtsherkenning zou die verzameling het mogelijk kunnen maken een tamelijk volledig digitaal profiel van het doelwit op te bouwen[6].
Wat kunt u concreet doen?
- Kies uw plaats: op een openbare plek suggereert ESET te werken met de rug tegen een muur, of niet meer te werken op zeer drukke plekken[1].
- Vergrendel het apparaat zodra u opstaat en stel de automatische vergrendeling in op ten hoogste 15 minuten inactiviteit, geeft de CISA aan[2].
- Schakel de voorbeelden van meldingen van berichten, e-mails en waarschuwingen uit[1].
- Gebruik een privacyfilter of verlaag de helderheid van het scherm[3].
- Plak geen geheugensteuntje met uw wachtwoorden op de computer[3].
- Laat geen apparatuur of documenten onbeheerd achter in het openbaar; de CNIL adviseert ook de opslag van gegevens op mobiele werkplekken te beperken tot het strikt noodzakelijke[5].
In de huid van de aanvaller
ESET beschrijft opportunistische fraudeurs voor wie oude methoden, zoals shoulder surfing of het doorzoeken van afvalbakken, soms het beste rendement opleveren[1].
Wat hij zoekt, hangt af van wat hij al weet. Kent hij het e-mailadres of het telefoonnummer van het slachtoffer, dan hoeft hij alleen de bevestigingscode te lezen op het moment dat die verschijnt. Volgens ESET kan het telefoonnummer te vinden zijn in gegevens uit eerdere datalekken of via onderzoek in openbare bronnen, ook op sociale media; het e-mailadres kan afkomstig zijn van shoulder surfing, van een op het dark web gepubliceerd datalek of van andere middelen[1]. Een aanvaller die iemand lang genoeg op een openbare plaats observeert, ziet volgens ESET uiteindelijk ook het e-mailadres van die persoon[1].
Eenmaal in het account kan hij, volgens ESET[1]:
- de inloggegevens wijzigen en het slachtoffer daarna afpersen om weer toegang te krijgen;
- dezelfde inloggegevens met brute force uitproberen op andere accounts;
- persoonlijke informatie stelen voor identiteitsdiefstal of een nieuwe phishingaanval;
- geld wegsluizen naar zijn eigen rekeningen;
- ongepaste inhoud publiceren vanaf het account van het slachtoffer.
De gevolgen kunnen maanden duren: daarna een golf van phishing, en het terugkrijgen van het geld en het herstel van de financiële situatie duren nog langer[1].
Wat u op het scherm ziet
Meestal niets bijzonders. Meldingen verschijnen op het startscherm, en veel mensen zijn eraan zo gewend dat ze die negeren, terwijl wie over hun schouder meekijkt ze niet negeert[1].
De valkuil is ook sociaal. De CNIL meldt een "waargebeurd verhaal": een passagier uitte openlijk kritiek op zijn werkgever in een privégesprek met een collega op een sociaal netwerk, en zijn stoelbuurman was een goede vriend van zijn leidinggevende[3]. Voor de CNIL betekent het beschermen van uw scherm ook het beschermen van uw privéleven[3].
Onder de motorkapIT-teams
Het door ESET beschreven mechanisme berust op de wachtwoordresetfunctie van een dienst. De aanvaller voert het telefoonnummer of het e-mailadres van het doelwit in, kiest ervoor een bevestigingscode per bericht te ontvangen en leest die code vervolgens wanneer die verschijnt op de telefoon van het slachtoffer[1]. In het Snapchat-experiment was het account beveiligd met tweestapsverificatie en is het toch overgenomen[1].
ESET raadt aan nooit een wachtwoord opnieuw te gebruiken, een wachtwoordmanager te gebruiken en multifactorauthenticatie in te schakelen, bij voorkeur met een authenticatie-app (Google Authenticator, Microsoft Authenticator) in plaats van een code per sms[1]. De CNIL raadt van haar kant een wachtwoordmanager aan om wachtwoorden aan te maken en te bewaren[3].
Slimme brillen brengen extra risico's met zich mee. Volgens ESET maken ze het mogelijk onbekenden te fotograferen of te filmen zonder dat die het weten; het kleine ledlampje kan worden afgedekt en blijft moeilijk te zien voor mensen in de buurt[6]. Het pulseert wanneer video wordt opgenomen en knippert één keer bij een foto[6]. ESET noemt ook onderzoekers van de Harvard-universiteit, die hebben aangetoond dat een video die met een slimme bril is opgenomen en live op Instagram wordt uitgezonden, kan worden gekoppeld aan een AI die gezichten identificeert en vervolgens op internet informatie over die personen opzoekt[6]. Voor de geobserveerde personen raadt ESET aan op te passen voor shoulder surfing in drukke openbare ruimtes, zoals het openbaar vervoer, of bij geldautomaten[6].
IncidentanalysesEchte gevallen
Een Snapchat-account overgenomen (ESET, 2022)
In een artikel van 2 februari 2022 vertelt ESET over een experiment van Jake Moore, van ESET, met voorafgaande toestemming van de betrokkene. Hij wedt met een vriendin dat hij haar Snapchat-account kan kapen, ook als het met tweestapsverificatie is beveiligd[1]. Hij gebruikt de resetfunctie, voert het telefoonnummer van de vriendin in en vraagt om een bevestigingscode per bericht. Door dat bericht te lezen op het moment dat het verschijnt op het startscherm van de telefoon van zijn vriendin, krijgt hij de volledige controle over het account[1]. De vriendin negeerde een tweede code die per sms was verstuurd; Jake Moore zag die en voerde hem in[1].
Een gekaapt PayPal-account (ESET, 2022)
In dezelfde publicatie wedt Jake Moore met een vriend dat hij een van zijn online accounts kan kapen. Op de aanmeldpagina van PayPal vraagt hij om een wachtwoordreset, voert hij het e-mailadres van de vriend in en kiest hij voor verificatie met een sms-code[1]. Hij leest de code ongemerkt op het moment dat die verschijnt op het apparaat van de vriend, waardoor hij toegang krijgt tot het hele PayPal-account[1]. ESET preciseert dat het slachtoffer een veteraan in cyberbeveiliging was, met meer dan 20 jaar ervaring: als hij zo in de val gelokt kan worden, kunnen anderen dat ook[1].
Bronnen
- ESET, “Shoulder surfing: Watch out for eagle-eyed snoopers peeking at your phone”, 2 februari 2022. https://www.welivesecurity.com/2022/02/02/shoulder-surfing-watch-out-eagle-eyed-snoopers-peeking-phone/ (geraadpleegd op 14 november 2026)
- CISA, “Protect the Physical Security of Your Digital Devices | CISA”. https://www.cisa.gov/resources-tools/training/protect-physical-security-your-digital-devices (geraadpleegd op 14 november 2026)
- CNIL, “Naviguez en toute sécurité : la CNIL et SNCF Voyageurs se mobilisent pour protéger vos données personnelles”, 4 juli 2025. https://www.cnil.fr/fr/naviguez-en-toute-securite (geraadpleegd op 14 november 2026)
- NCSC (Royaume-Uni), “Advising end users”, 29 juni 2021. https://www.ncsc.gov.uk/collection/device-security-guidance/managing-deployed-devices/advising-end-users (geraadpleegd op 14 november 2026)
- CNIL, “Sécurité : Sécuriser l'informatique mobile”, 14 maart 2024. https://www.cnil.fr/fr/securite-securiser-linformatique-mobile (geraadpleegd op 14 november 2026)
- ESET, “Eyes wide open: How to mitigate the security and privacy risks of smart glasses”, 11 mei 2026. https://www.welivesecurity.com/en/privacy/eyes-wide-open-mitigate-security-privacy-risks-smart-glasses/ (geraadpleegd op 14 november 2026)
Dit artikel citeren
Brain, “Shoulder surfing: de spion achter uw schouder”, Cyberpedia, 2026. https:/
BibTeX
@misc{brain_cp024_nl_2026,
author = {Brain},
title = {Shoulder surfing: de spion achter uw schouder},
year = {2026},
howpublished = {Cyberpedia},
url = {https://startbrain.io/cyberpedia/nl/articles/shoulder-surfing-schermspionage-openbaar-vervoer/},
note = {CC BY 4.0}
}