Cyberpediaod Brain

Shoulder surfing: szpieg zaglądający przez ramię

Jak sąsiad w pociągu lub kawiarni odczytuje kod, hasło albo powiadomienie z Pana/Pani ekranu i jakie nawyki temu zapobiegają.

Na tej stronie
  1. 1W 30 sekund
  2. 2O co chodzi
  3. 3Pytania wprost
  4. 4W skórze atakującego
  5. 5Co widać na ekranie
  6. 6Pod maską
  7. 7Analizy incydentów
  8. 8Źródła
  9. 9Zacytuj ten artykuł

W 30 sekund

Gdzie to się zdarza
W zatłoczonych samolotach, pociągach, na lotniskach i w holach hoteli, a także w barach, kawiarniach i restauracjach[1].
Czego chce atakujący
Kodu potwierdzającego, danych logowania lub adresu e-mail, który otwiera mu konto[1].
Odruch
Wybrać miejsce tyłem do ściany, założyć na ekran filtr prywatyzujący i wyłączyć wyświetlanie powiadomień[1].
Jeśli już się stało
Jeśli pojawia się powiadomienie o logowaniu lub kodzie, choć nic nie zostało zażądane, ESET radzi natychmiast zbadać sprawę[1].

O co chodzi

Shoulder surfing (dosłownie: „patrzenie przez ramię”) polega na odczytywaniu informacji z ekranu innej osoby: kodu PIN, hasła, wiadomości, dokumentu. Technika jest prymitywna. Według ESET istnieje od dawna, na długo przed smartfonami i bardzo mobilnymi laptopami, a dziś okazji do jej wykorzystania jest więcej[1].

W kawiarni lub na lotnisku ktoś, kto może spojrzeć przez ramię, nie potrzebuje dostępu do urządzenia, aby zobaczyć dane, hasła lub wrażliwe czynności, przypomina CISA[2]. Dla pracownika wykonującego pracę poza siedzibą firmy jest to ryzyko codzienne, które zmniejsza kilka prostych nawyków.

Pytania wprost

Co może zobaczyć sąsiad zza siedzenia?

Wszystko, co jest wyświetlone: otwarty dokument, wiadomość, kod pojawiający się na ekranie głównym telefonu. CNIL i SNCF Voyageurs wymieniają trzy częste sytuacje w pociągach: hasło zapisane na kartce przyklejonej do komputera, ekran widoczny dla innych podróżnych, niezablokowany komputer przy opuszczaniu miejsca[3]. CISA dodaje, że hasła i wrażliwe dane można odczytać bez dotykania urządzenia[2].

Dlaczego pracownik w podróży jest łatwym celem?

Przy pracy zdalnej i usługom cyfrowym na pokładzie wielu podróżnych łączy się z siecią w pociągach. CNIL i SNCF Voyageurs zwracają się więc do 10 milionów codziennych użytkowników TER, Intercités, OUIGO i TGV INOUI[3]. ESET zauważa, że pospieszny styl życia, z wieloma urządzeniami, przyciąga shoulder surferów, zwłaszcza w miejscach nieformalnych, takich jak bary, kawiarnie i restauracje[1]. Wiele osób uważa, że potrafi zauważyć kogoś, kto zerka na ich ekran, ale atakującemu wystarczy mieć szczęście tylko raz[1].

Czego organizacje oczekują od pracowników?

Brytyjskie NCSC zalicza obserwowanie przez ramię do tematów, które wytyczne dla użytkowników mogą obejmować: zwracanie uwagi na otoczenie i używanie filtra prywatyzującego[4]. Wskazuje, że filtr prywatyzujący może pomagać w fizycznym zabezpieczeniu urządzenia[4]. CNIL zaleca dostarczanie filtra prywatyzującego do ekranów stanowisk używanych w miejscach publicznych, niepozostawianie sprzętu ani dokumentów bez nadzoru oraz nierozmawianie głośno o informacjach wrażliwych[5].

Czy inteligentne okulary coś zmieniają?

Tak. ESET opisuje użytkowników inteligentnych okularów, którzy mogliby uprawiać shoulder surfing za Pana/Pani plecami w miejscach publicznych, aby wykradać numery PIN, hasła i inne sekrety[6]. W połączeniu z rozpoznawaniem twarzy takie zbieranie danych mogłoby pozwolić na zbudowanie dość pełnego profilu cyfrowego celu[6].

Co robić w praktyce?
  • Wybrać swoje miejsce: w miejscu publicznym ESET sugeruje pracować tyłem do ściany albo przestać pracować w bardzo ruchliwych miejscach[1].
  • Zablokować urządzenie, gdy tylko Pan/Pani wstaje z miejsca, i ustawić automatyczną blokadę po najwyżej 15 minutach bezczynności, wskazuje CISA[2].
  • Wyłączyć podglądy powiadomień o wiadomościach, e-mailach i alertach[1].
  • Użyć filtra prywatyzującego albo zmniejszyć jasność ekranu[3].
  • Nie przyklejać do komputera karteczek ze swoimi hasłami[3].
  • Nie pozostawiać w miejscach publicznych sprzętu ani dokumentów bez nadzoru; CNIL radzi też ograniczyć przechowywanie danych na urządzeniach przenośnych do tego, co absolutnie konieczne[5].

W skórze atakującego

ESET opisuje oportunistycznych oszustów, dla których dawne metody, takie jak shoulder surfing czy przeszukiwanie śmietników, dają czasem najlepszy zwrot[1].

To, czego szuka, zależy od tego, co już wie. Jeśli zna adres e-mail lub numer telefonu ofiary, wystarczy mu odczytać kod potwierdzający w chwili, gdy się wyświetli. Według ESET numer telefonu można znaleźć w danych z wcześniejszych wycieków albo dzięki wywiadowi z otwartych źródeł, także w mediach społecznościowych; adres e-mail może pochodzić z shoulder surfingu, z wycieku opublikowanego w dark webie lub w inny sposób[1]. Według ESET atakujący, który dość długo obserwuje osobę w miejscu publicznym, w końcu także dostrzega jej adres e-mail[1].

Gdy wejdzie na konto, może, według ESET[1]:

  • zmienić dane logowania, a następnie szantażować ofiarę, aby odzyskała dostęp;
  • wypróbować te same dane logowania na innych kontach metodą siłową;
  • wykraść dane osobowe w celu kradzieży tożsamości lub nowego phishingu;
  • przekierować środki na własne konta;
  • publikować niestosowne treści z konta ofiary.

Skutki mogą trwać miesiącami: potem fala phishingu, a odzyskanie środków i przywrócenie sytuacji finansowej trwa jeszcze dłużej[1].

Co widać na ekranie

Najczęściej nic niepokojącego. Powiadomienia wyświetlają się na ekranie głównym i wiele osób tak do tego przywykło, że je ignoruje, podczas gdy ten, kto patrzy przez ich ramię, ich nie ignoruje[1].

Pułapka ma też wymiar społeczny. CNIL przytacza „prawdziwą historię”: pasażer otwarcie krytykował swojego pracodawcę w prywatnej rozmowie ze współpracownikiem w serwisie społecznościowym, a jego sąsiad zza siedzenia był dobrym przyjacielem jego przełożonego[3]. Według CNIL ochrona ekranu to także ochrona życia prywatnego[3].

Pod maskąZespoły IT

Mechanizm opisany przez ESET opiera się na funkcji resetowania hasła w usłudze. Atakujący wpisuje numer telefonu lub adres e-mail celu, wybiera otrzymanie kodu potwierdzającego w wiadomości, a następnie odczytuje ten kod, gdy wyświetli się na telefonie ofiary[1]. W eksperymencie ze Snapchatem konto było chronione uwierzytelnianiem dwuskładnikowym i mimo to zostało przejęte[1].

ESET zaleca, by nigdy nie używać ponownie hasła, korzystać z menedżera haseł i włączyć uwierzytelnianie wieloskładnikowe, najlepiej z aplikacją uwierzytelniającą (Google Authenticator, Microsoft Authenticator) zamiast kodu w SMS-ie[1]. CNIL ze swojej strony zaleca menedżer haseł do tworzenia i przechowywania haseł[3].

Inteligentne okulary dodają ryzyka. Według ESET pozwalają fotografować lub filmować nieznajomych bez ich wiedzy; mała dioda LED może być zasłonięta i pozostaje trudna do zauważenia dla osób w pobliżu[6]. Pulsuje, gdy nagrywany jest film, i mruga jeden raz przy zdjęciu[6]. ESET przywołuje też badaczy z Uniwersytetu Harvarda, którzy wykazali, że film nakręcony inteligentnymi okularami i transmitowany na żywo na Instagramie można powiązać z AI, która identyfikuje twarze, a następnie wyszukuje w Internecie informacje o tych osobach[6]. Osobom obserwowanym ESET zaleca ostrożność wobec shoulder surfingu w zatłoczonych przestrzeniach publicznych, takich jak transport, lub przy bankomatach[6].

Analizy incydentówPrawdziwe przypadki

Przejęte konto Snapchat (ESET, 2022)

W artykule z 2 lutego 2022 r. ESET opisuje eksperyment przeprowadzony przez Jake'a Moore'a z ESET, za uprzednią zgodą zainteresowanej osoby. Zakłada się z koleżanką, że potrafi przejąć jej konto Snapchat, nawet chronione uwierzytelnianiem dwuskładnikowym[1]. Korzysta z funkcji resetowania, wpisuje numer telefonu koleżanki i prosi o wysłanie kodu potwierdzającego w wiadomości. Odczytując tę wiadomość w chwili, gdy pojawia się na ekranie głównym telefonu koleżanki, przejmuje pełną kontrolę nad kontem[1]. Koleżanka zignorowała drugi kod wysłany w SMS-ie; Jake Moore zauważył go i wpisał[1].

Przejęte konto PayPal (ESET, 2022)

W tej samej publikacji Jake Moore zakłada się z kolegą, że potrafi przejąć jedno z jego kont internetowych. Na stronie logowania PayPal prosi o zresetowanie hasła, wpisuje adres e-mail kolegi i wybiera weryfikację kodem SMS[1]. Dyskretnie odczytuje kod w chwili, gdy wyświetla się na urządzeniu kolegi, co daje mu dostęp do całego konta PayPal[1]. ESET podkreśla, że ofiarą był weteran cyberbezpieczeństwa z ponad 20-letnim doświadczeniem: jeśli on może dać się tak złapać, mogą i inni[1].

Źródła

  1. ESET, „Shoulder surfing: Watch out for eagle-eyed snoopers peeking at your phone”, 2 lutego 2022. https://www.welivesecurity.com/2022/02/02/shoulder-surfing-watch-out-eagle-eyed-snoopers-peeking-phone/ (dostęp 14 listopada 2026)
  2. CISA, „Protect the Physical Security of Your Digital Devices | CISA”. https://www.cisa.gov/resources-tools/training/protect-physical-security-your-digital-devices (dostęp 14 listopada 2026)
  3. CNIL, „Naviguez en toute sécurité : la CNIL et SNCF Voyageurs se mobilisent pour protéger vos données personnelles”, 4 lipca 2025. https://www.cnil.fr/fr/naviguez-en-toute-securite (dostęp 14 listopada 2026)
  4. NCSC (Royaume-Uni), „Advising end users”, 29 czerwca 2021. https://www.ncsc.gov.uk/collection/device-security-guidance/managing-deployed-devices/advising-end-users (dostęp 14 listopada 2026)
  5. CNIL, „Sécurité : Sécuriser l'informatique mobile”, 14 marca 2024. https://www.cnil.fr/fr/securite-securiser-linformatique-mobile (dostęp 14 listopada 2026)
  6. ESET, „Eyes wide open: How to mitigate the security and privacy risks of smart glasses”, 11 maja 2026. https://www.welivesecurity.com/en/privacy/eyes-wide-open-mitigate-security-privacy-risks-smart-glasses/ (dostęp 14 listopada 2026)