Shoulder surfing: szpieg zaglądający przez ramię
Jak sąsiad w pociągu lub kawiarni odczytuje kod, hasło albo powiadomienie z Pana/Pani ekranu i jakie nawyki temu zapobiegają.
Na tej stronie
W 30 sekund
- Gdzie to się zdarza
- W zatłoczonych samolotach, pociągach, na lotniskach i w holach hoteli, a także w barach, kawiarniach i restauracjach[1].
- Czego chce atakujący
- Kodu potwierdzającego, danych logowania lub adresu e-mail, który otwiera mu konto[1].
- Odruch
- Wybrać miejsce tyłem do ściany, założyć na ekran filtr prywatyzujący i wyłączyć wyświetlanie powiadomień[1].
- Jeśli już się stało
- Jeśli pojawia się powiadomienie o logowaniu lub kodzie, choć nic nie zostało zażądane, ESET radzi natychmiast zbadać sprawę[1].
O co chodzi
Shoulder surfing (dosłownie: „patrzenie przez ramię”) polega na odczytywaniu informacji z ekranu innej osoby: kodu PIN, hasła, wiadomości, dokumentu. Technika jest prymitywna. Według ESET istnieje od dawna, na długo przed smartfonami i bardzo mobilnymi laptopami, a dziś okazji do jej wykorzystania jest więcej[1].
W kawiarni lub na lotnisku ktoś, kto może spojrzeć przez ramię, nie potrzebuje dostępu do urządzenia, aby zobaczyć dane, hasła lub wrażliwe czynności, przypomina CISA[2]. Dla pracownika wykonującego pracę poza siedzibą firmy jest to ryzyko codzienne, które zmniejsza kilka prostych nawyków.
Pytania wprost
Co może zobaczyć sąsiad zza siedzenia?
Wszystko, co jest wyświetlone: otwarty dokument, wiadomość, kod pojawiający się na ekranie głównym telefonu. CNIL i SNCF Voyageurs wymieniają trzy częste sytuacje w pociągach: hasło zapisane na kartce przyklejonej do komputera, ekran widoczny dla innych podróżnych, niezablokowany komputer przy opuszczaniu miejsca[3]. CISA dodaje, że hasła i wrażliwe dane można odczytać bez dotykania urządzenia[2].
Dlaczego pracownik w podróży jest łatwym celem?
Przy pracy zdalnej i usługom cyfrowym na pokładzie wielu podróżnych łączy się z siecią w pociągach. CNIL i SNCF Voyageurs zwracają się więc do 10 milionów codziennych użytkowników TER, Intercités, OUIGO i TGV INOUI[3]. ESET zauważa, że pospieszny styl życia, z wieloma urządzeniami, przyciąga shoulder surferów, zwłaszcza w miejscach nieformalnych, takich jak bary, kawiarnie i restauracje[1]. Wiele osób uważa, że potrafi zauważyć kogoś, kto zerka na ich ekran, ale atakującemu wystarczy mieć szczęście tylko raz[1].
Czego organizacje oczekują od pracowników?
Brytyjskie NCSC zalicza obserwowanie przez ramię do tematów, które wytyczne dla użytkowników mogą obejmować: zwracanie uwagi na otoczenie i używanie filtra prywatyzującego[4]. Wskazuje, że filtr prywatyzujący może pomagać w fizycznym zabezpieczeniu urządzenia[4]. CNIL zaleca dostarczanie filtra prywatyzującego do ekranów stanowisk używanych w miejscach publicznych, niepozostawianie sprzętu ani dokumentów bez nadzoru oraz nierozmawianie głośno o informacjach wrażliwych[5].
Czy inteligentne okulary coś zmieniają?
Tak. ESET opisuje użytkowników inteligentnych okularów, którzy mogliby uprawiać shoulder surfing za Pana/Pani plecami w miejscach publicznych, aby wykradać numery PIN, hasła i inne sekrety[6]. W połączeniu z rozpoznawaniem twarzy takie zbieranie danych mogłoby pozwolić na zbudowanie dość pełnego profilu cyfrowego celu[6].
Co robić w praktyce?
- Wybrać swoje miejsce: w miejscu publicznym ESET sugeruje pracować tyłem do ściany albo przestać pracować w bardzo ruchliwych miejscach[1].
- Zablokować urządzenie, gdy tylko Pan/Pani wstaje z miejsca, i ustawić automatyczną blokadę po najwyżej 15 minutach bezczynności, wskazuje CISA[2].
- Wyłączyć podglądy powiadomień o wiadomościach, e-mailach i alertach[1].
- Użyć filtra prywatyzującego albo zmniejszyć jasność ekranu[3].
- Nie przyklejać do komputera karteczek ze swoimi hasłami[3].
- Nie pozostawiać w miejscach publicznych sprzętu ani dokumentów bez nadzoru; CNIL radzi też ograniczyć przechowywanie danych na urządzeniach przenośnych do tego, co absolutnie konieczne[5].
W skórze atakującego
ESET opisuje oportunistycznych oszustów, dla których dawne metody, takie jak shoulder surfing czy przeszukiwanie śmietników, dają czasem najlepszy zwrot[1].
To, czego szuka, zależy od tego, co już wie. Jeśli zna adres e-mail lub numer telefonu ofiary, wystarczy mu odczytać kod potwierdzający w chwili, gdy się wyświetli. Według ESET numer telefonu można znaleźć w danych z wcześniejszych wycieków albo dzięki wywiadowi z otwartych źródeł, także w mediach społecznościowych; adres e-mail może pochodzić z shoulder surfingu, z wycieku opublikowanego w dark webie lub w inny sposób[1]. Według ESET atakujący, który dość długo obserwuje osobę w miejscu publicznym, w końcu także dostrzega jej adres e-mail[1].
Gdy wejdzie na konto, może, według ESET[1]:
- zmienić dane logowania, a następnie szantażować ofiarę, aby odzyskała dostęp;
- wypróbować te same dane logowania na innych kontach metodą siłową;
- wykraść dane osobowe w celu kradzieży tożsamości lub nowego phishingu;
- przekierować środki na własne konta;
- publikować niestosowne treści z konta ofiary.
Skutki mogą trwać miesiącami: potem fala phishingu, a odzyskanie środków i przywrócenie sytuacji finansowej trwa jeszcze dłużej[1].
Co widać na ekranie
Najczęściej nic niepokojącego. Powiadomienia wyświetlają się na ekranie głównym i wiele osób tak do tego przywykło, że je ignoruje, podczas gdy ten, kto patrzy przez ich ramię, ich nie ignoruje[1].
Pułapka ma też wymiar społeczny. CNIL przytacza „prawdziwą historię”: pasażer otwarcie krytykował swojego pracodawcę w prywatnej rozmowie ze współpracownikiem w serwisie społecznościowym, a jego sąsiad zza siedzenia był dobrym przyjacielem jego przełożonego[3]. Według CNIL ochrona ekranu to także ochrona życia prywatnego[3].
Pod maskąZespoły IT
Mechanizm opisany przez ESET opiera się na funkcji resetowania hasła w usłudze. Atakujący wpisuje numer telefonu lub adres e-mail celu, wybiera otrzymanie kodu potwierdzającego w wiadomości, a następnie odczytuje ten kod, gdy wyświetli się na telefonie ofiary[1]. W eksperymencie ze Snapchatem konto było chronione uwierzytelnianiem dwuskładnikowym i mimo to zostało przejęte[1].
ESET zaleca, by nigdy nie używać ponownie hasła, korzystać z menedżera haseł i włączyć uwierzytelnianie wieloskładnikowe, najlepiej z aplikacją uwierzytelniającą (Google Authenticator, Microsoft Authenticator) zamiast kodu w SMS-ie[1]. CNIL ze swojej strony zaleca menedżer haseł do tworzenia i przechowywania haseł[3].
Inteligentne okulary dodają ryzyka. Według ESET pozwalają fotografować lub filmować nieznajomych bez ich wiedzy; mała dioda LED może być zasłonięta i pozostaje trudna do zauważenia dla osób w pobliżu[6]. Pulsuje, gdy nagrywany jest film, i mruga jeden raz przy zdjęciu[6]. ESET przywołuje też badaczy z Uniwersytetu Harvarda, którzy wykazali, że film nakręcony inteligentnymi okularami i transmitowany na żywo na Instagramie można powiązać z AI, która identyfikuje twarze, a następnie wyszukuje w Internecie informacje o tych osobach[6]. Osobom obserwowanym ESET zaleca ostrożność wobec shoulder surfingu w zatłoczonych przestrzeniach publicznych, takich jak transport, lub przy bankomatach[6].
Analizy incydentówPrawdziwe przypadki
Przejęte konto Snapchat (ESET, 2022)
W artykule z 2 lutego 2022 r. ESET opisuje eksperyment przeprowadzony przez Jake'a Moore'a z ESET, za uprzednią zgodą zainteresowanej osoby. Zakłada się z koleżanką, że potrafi przejąć jej konto Snapchat, nawet chronione uwierzytelnianiem dwuskładnikowym[1]. Korzysta z funkcji resetowania, wpisuje numer telefonu koleżanki i prosi o wysłanie kodu potwierdzającego w wiadomości. Odczytując tę wiadomość w chwili, gdy pojawia się na ekranie głównym telefonu koleżanki, przejmuje pełną kontrolę nad kontem[1]. Koleżanka zignorowała drugi kod wysłany w SMS-ie; Jake Moore zauważył go i wpisał[1].
Przejęte konto PayPal (ESET, 2022)
W tej samej publikacji Jake Moore zakłada się z kolegą, że potrafi przejąć jedno z jego kont internetowych. Na stronie logowania PayPal prosi o zresetowanie hasła, wpisuje adres e-mail kolegi i wybiera weryfikację kodem SMS[1]. Dyskretnie odczytuje kod w chwili, gdy wyświetla się na urządzeniu kolegi, co daje mu dostęp do całego konta PayPal[1]. ESET podkreśla, że ofiarą był weteran cyberbezpieczeństwa z ponad 20-letnim doświadczeniem: jeśli on może dać się tak złapać, mogą i inni[1].
Źródła
- ESET, „Shoulder surfing: Watch out for eagle-eyed snoopers peeking at your phone”, 2 lutego 2022. https://www.welivesecurity.com/2022/02/02/shoulder-surfing-watch-out-eagle-eyed-snoopers-peeking-phone/ (dostęp 14 listopada 2026)
- CISA, „Protect the Physical Security of Your Digital Devices | CISA”. https://www.cisa.gov/resources-tools/training/protect-physical-security-your-digital-devices (dostęp 14 listopada 2026)
- CNIL, „Naviguez en toute sécurité : la CNIL et SNCF Voyageurs se mobilisent pour protéger vos données personnelles”, 4 lipca 2025. https://www.cnil.fr/fr/naviguez-en-toute-securite (dostęp 14 listopada 2026)
- NCSC (Royaume-Uni), „Advising end users”, 29 czerwca 2021. https://www.ncsc.gov.uk/collection/device-security-guidance/managing-deployed-devices/advising-end-users (dostęp 14 listopada 2026)
- CNIL, „Sécurité : Sécuriser l'informatique mobile”, 14 marca 2024. https://www.cnil.fr/fr/securite-securiser-linformatique-mobile (dostęp 14 listopada 2026)
- ESET, „Eyes wide open: How to mitigate the security and privacy risks of smart glasses”, 11 maja 2026. https://www.welivesecurity.com/en/privacy/eyes-wide-open-mitigate-security-privacy-risks-smart-glasses/ (dostęp 14 listopada 2026)
Zacytuj ten artykuł
Brain, „Shoulder surfing: szpieg zaglądający przez ramię”, Cyberpedia, 2026. https:/
BibTeX
@misc{brain_cp024_pl_2026,
author = {Brain},
title = {Shoulder surfing: szpieg zaglądający przez ramię},
year = {2026},
howpublished = {Cyberpedia},
url = {https://startbrain.io/cyberpedia/pl/articles/shoulder-surfing-podgladanie-ekranu-w-transporcie/},
note = {CC BY 4.0}
}