Phishing: hoe het werkt
Hoe een phishingaanval verloopt, van het lokbericht tot de diefstal van inloggegevens, en welke reflexen u als medewerker kunt aannemen.
Op deze pagina
In 30 seconden
- Waar het gebeurt
- Via e-mail, sms, een direct bericht op een sociaal netwerk of een telefoontje[2].
- Wat de aanvaller wil
- U een link of een bijlage laten openen, of u uw inloggegevens laten geven[2].
- De reflex
- Klik niet, bel het nummer uit het bericht niet terug en controleer bij de vermeende afzender via een ander middel dat u zelf kiest[2].
- Als het al gebeurd is
- Wijzig het betreffende wachtwoord, bewaar het bericht en meld het[1].
Waar gaat het over
Phishing is een frauduleuze techniek die het slachtoffer ertoe wil brengen persoonlijke gegevens door te geven, zoals toegangsaccounts en wachtwoorden, of bankgegevens, door zich voor te doen als een vertrouwde derde partij[1]. Het bericht kan lijken afkomstig te zijn van een bank, een sociaal netwerk, een telecomaanbieder, een webwinkel of een overheidsinstantie[1].
Voor een medewerker gaat het om meer dan de eigen persoonlijke account. Het doel is persoonlijke of professionele informatie te stelen[1]. Een inlognaam van het bedrijf, verkregen via een vals bericht, kan de deur naar het netwerk openen.
Directe vragen
Wat onderscheidt gerichte phishing van massaphishing?
Alle vormen van phishing zijn social engineering die langs elektronische weg wordt overgebracht. Wanneer de aanval zich richt op een bepaalde persoon, een bepaald bedrijf of een bepaalde sector, spreekt men van spearphishing. Zonder bepaald doelwit gaat het bijvoorbeeld om spamcampagnes die kwaadaardige software verspreiden[3].
Is een goed geschreven bericht per definitie veilig?
Nee. Volgens CISA waren grammaticafouten een veelvoorkomend teken, maar in het tijdperk van kunstmatige intelligentie hebben sommige e-mails een perfecte grammatica en spelling. U moet dus naar de andere tekenen zoeken[2]. Cybermalveillance.gouv.fr merkt eveneens op dat de pogingen steeds beter worden uitgevoerd[1].
Verloopt de aanval alleen via e-mail?
Nee. MITRE beschrijft e-mails met een bijlage of een link, berichten via diensten van derden (sociale netwerken, bijvoorbeeld) en agenda-uitnodigingen[3]. Een slachtoffer kan ook een bericht ontvangen met het verzoek een nummer te bellen. Daar leidt men het slachtoffer naar een kwaadaardig adres, laat men kwaadaardige software downloaden of een hulpmiddel voor beheer op afstand installeren[3].
In de huid van de aanvaller
De aanvaller kiest eerst een aannemelijk voorwendsel. De tekst van een e-mail die als valstrik dient, geeft doorgaans een goede reden om het bestand te openen en kan zelfs uitleggen hoe de beveiligingen van de werkcomputer kunnen worden omzeild[4].
Hij kan ook het vertrouwen van zijn doelwit winnen voordat hij iets verstuurt. MITRE beschrijft het aanmaken van valse accounts op een sociaal netwerk om medewerkers vacatures aan te bieden, wat een reden geeft om vragen te stellen over de diensten en de software die in gebruik zijn[5]. De kwaadaardige inhoud wordt daarna gestuurd naar een persoonlijke mailbox die het slachtoffer op de werkcomputer raadpleegt, wat sommige beperkingen van de zakelijke e-mail omzeilt[5]. Een andere methode: zich in een bestaand gesprek nestelen. De aanvaller voegt het doelwit toe aan een e-mailketen die al kwaadaardige bestanden of links bevat ("thread hijacking")[3].
Wat u op het scherm ziet
De tekenen die CISA beschrijft: dringende of emotioneel geladen taal die ernstige gevolgen aankondigt als u niet meteen antwoordt, een verzoek om persoonlijke of financiële informatie, verkorte adressen die niet te vertrouwen zijn, en onjuiste adressen of links, zoals "amazan.com"[2].
CISA vertelt ook over een gehaaste professional die online winkelt en een e-mail ontvangt die een mislukte betaling meldt en uitnodigt om in te loggen. De link leidde naar een nepsite van de verkoper. De hackers stalen diens wachtwoord en kaartgegevens[2].
Cybermalveillance.gouv.fr noemt nog andere signalen: verleidelijk aanbod, verdacht uiterlijk, onverwachte bijlage, verzonnen afzenderadres[1].
Onder de motorkapIT-teams
Drie mechanismen komen steeds terug.
- De bijlage: Office-document, uitvoerbaar bestand, pdf of archief. Bij het openen maakt de inhoud misbruik van een kwetsbaarheid of wordt die rechtstreeks uitgevoerd. Aanvallers wijzigen vaak extensies en pictogrammen zodat een uitvoerbaar bestand op een document lijkt[4]. De e-mail kan ook het wachtwoord van een archief geven om aan de filters te ontsnappen[4].
- De link: die downloadt de kwaadaardige software in plaats van die toe te voegen, waardoor de controles op bijlagen worden omzeild. De bezochte site kan misbruik maken van de browser, of voorstellen bestanden te downloaden[6].
- De identiteitsvervalsing: de afzender kan worden vervalst (Email Spoofing), wat de ontvanger misleidt en ook de automatische beveiligingshulpmiddelen[3].
Gelijkende adressen nemen verschillende vormen aan. MITRE noemt de aanval met IDN-homografen, waarbij speciale tekens een legitieme site nabootsen, en versluierde adressen die gebruikmaken van eigenaardigheden van het formaat, zoals het negeren van alles wat voor het symbool "@" staat[6]. Geneutraliseerde illustratie uit MITRE:
Illustratie, geneutraliseerd adres:
hxxp://google.com@1157586937
[de browser negeert "google.com" en gaat naar het adres in cijfers]Cybermalveillance.gouv.fr herinnert eraan dat één enkel teken in het adres van een site kan veranderen om te misleiden[1]. De link kan ook om toestemmingen vragen: bij "device code phishing" wordt het slachtoffer ertoe gebracht een code in te voeren op een autorisatiepagina, wat een token voor de aanvaller oplevert[6].
IncidentanalysesEchte gevallen
Midnight Blizzard op Microsoft Teams (sinds eind mei 2023)
Op 2 augustus 2023 beschrijft Microsoft een campagne van Teams-berichten door Midnight Blizzard, een actor met Rusland als uitvalsbasis die door de Amerikaanse en de Britse regering wordt toegeschreven aan de Russische buitenlandse inlichtingendienst (SVR)[7]. Het waargenomen patroon dateert van ten minste eind mei 2023[7]. De aanvaller gebruikt Microsoft 365-omgevingen (tenants) van kleine bedrijven die al gecompromitteerd zijn, maakt subdomeinen met een beveiligingsthema aan en verstuurt de berichten vanaf die subdomeinen[7].
Het verloop in drie stappen: een gespreksverzoek van een externe gebruiker die zich voordoet als de technische ondersteuning of het beveiligingsteam, vervolgens een bericht dat het doelwit aanzet een code in te voeren in de app Microsoft Authenticator, en daarna, als het dat doet, een token waarmee de aanvaller zich als dat doelwit kan authenticeren[7].
Illustratie (parafrase, geneutraliseerd adres):
Van: ondersteuning-beveiliging[.]voorbeeld[.]invalid (gebruiker "extern")
[bericht dat beweert van de ondersteuning te komen en vraagt de
weergegeven code in te voeren in de authenticatie-app]Volgens Microsoft zijn wereldwijd minder dan 40 organisaties getroffen[7]. Microsoft raadt aan nooit een authenticatiecode in te voeren die via een ongevraagd bericht is ontvangen, het label "External" te controleren en nooit een aanmelding via de berichtendienst toe te staan[7].
Scattered Spider (advies van 16 november 2023, bijgewerkt op 29 juli 2025)
De FBI, CISA en Canadese, Australische en Britse instanties hebben een gezamenlijk advies gepubliceerd over Scattered Spider, een cybercriminele groep die zich richt op grote bedrijven en hun uitbestede IT-ondersteuningsdiensten[8]. De groep deed zich per telefoon of sms voor als de IT-ondersteuning om inloggegevens te verkrijgen, vroeg medewerkers hulpmiddelen voor toegang op afstand te starten en vroeg hun eenmalige code[8]. Ook stuurde de groep herhaalde authenticatiemeldingen tot de werknemer op "Accepteren" drukte (MFA fatigue)[8]. De update van juli 2025 voegt het omgekeerde geval toe: zich bij de ondersteuning voordoen als medewerker om diens wachtwoord opnieuw te laten instellen[8].
Wat u doet
- Geef nooit gevoelige informatie door via berichten of telefoon: geen enkele overheidsinstantie of serieus bedrijf vraagt via die kanalen om bankgegevens of wachtwoorden[1].
- Beweeg de muisaanwijzer over een link zonder te klikken om het echte adres te zien, of gebruik een bladwijzer die u zelf hebt gemaakt[1].
- Controleer het adres dat in de browser wordt weergegeven. Sluit bij de minste twijfel de pagina[1].
- Als het bericht echt lijkt, bel dan niet het nummer terug dat erin staat: zoek de gegevens op de officiële site, of neem op een andere manier contact op met de persoon[2].
- Verwijder het bericht niet voordat u het hebt gemeld: zoek de meldknop in de buurt van het adres van de afzender en verwijder het bericht daarna zonder te klikken, ook niet op "afmelden"[2].
- Meld in Frankrijk een e-mail bij Signal Spam, een sms aan 33700 en een site bij Phishing Initiative[1].
Als u een wachtwoord hebt doorgegeven, wijzig het dan bij de betreffende dienst en bij alle andere diensten waar u het gebruikte. Bewaar het bericht als bewijs. Zijn bankgegevens doorgegeven, laat die dan blokkeren[1].
Melden heeft een effect dat verder reikt dan uw eigen geval. Het Britse NCSC heeft de bevoegdheid om onderzoek te doen naar adressen en sites van oplichters en die te laten verwijderen, en melden vermindert het aantal ontvangen berichten en beschermt andere mensen[9]. In september 2026 had het meer dan 59,6 miljoen meldingen ontvangen, die hadden geleid tot de verwijdering van 263.700 oplichtingszaken op 466.300 adressen[9]. Informatie die men online publiceert, met name op sociale netwerken, maakt de berichten overtuigender: het herzien van de eigen privacyinstellingen verkleint het risico[9].
Bronnen
- Cybermalveillance.gouv.fr, “Que faire en cas de phishing ou hameçonnage ?”, 10 januari 2020. https://www.cybermalveillance.gouv.fr/tous-nos-contenus/fiches-reflexes/hameconnage-phishing (geraadpleegd op 10 november 2026)
- CISA, “Recognize and Report Phishing”. https://www.cisa.gov/secure-our-world/recognize-and-report-phishing (geraadpleegd op 10 november 2026)
- MITRE ATT&CK, “Phishing, Technique T1566 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1566/ (geraadpleegd op 10 november 2026)
- MITRE ATT&CK, “Phishing: Spearphishing Attachment, Sub-technique T1566.001 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1566/001/ (geraadpleegd op 10 november 2026)
- MITRE ATT&CK, “Phishing: Spearphishing via Service, Sub-technique T1566.003 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1566/003/ (geraadpleegd op 10 november 2026)
- MITRE ATT&CK, “Phishing: Spearphishing Link, Sub-technique T1566.002 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1566/002/ (geraadpleegd op 10 november 2026)
- Microsoft, “Midnight Blizzard conducts targeted social engineering over Microsoft Teams”, 2 augustus 2023. https://www.microsoft.com/en-us/security/blog/2023/08/02/midnight-blizzard-conducts-targeted-social-engineering-over-microsoft-teams/ (geraadpleegd op 10 november 2026)
- CISA, “Scattered Spider”, 16 november 2023. https://www.cisa.gov/news-events/cybersecurity-advisories/aa23-320a (geraadpleegd op 10 november 2026)
- NCSC (Royaume-Uni), “Phishing scams: how to spot and report them”, 26 november 2021. https://www.ncsc.gov.uk/collection/phishing-scams (geraadpleegd op 10 november 2026)
Dit artikel citeren
Brain, “Phishing: hoe het werkt”, Cyberpedia, 2026. https:/
BibTeX
@misc{brain_cp001_nl_2026,
author = {Brain},
title = {Phishing: hoe het werkt},
year = {2026},
howpublished = {Cyberpedia},
url = {https://startbrain.io/cyberpedia/nl/articles/phishing-werking-aanvalsroutes/},
note = {CC BY 4.0}
}