Cyberpediaod Brain

Phishing: jak to działa

Jak przebiega atak phishingowy, od wiadomości-przynęty po kradzież danych logowania, i jakie odruchy warto przyjąć jako pracownik.

Na tej stronie
  1. 1W 30 sekund
  2. 2O co chodzi
  3. 3Pytania wprost
  4. 4W skórze atakującego
  5. 5Co widać na ekranie
  6. 6Pod maską
  7. 7Analizy incydentów
  8. 8Co robić
  9. 9Źródła
  10. 10Zacytuj ten artykuł

W 30 sekund

Gdzie to się zdarza
Przez e-mail, SMS, wiadomość bezpośrednią w serwisie społecznościowym lub rozmowę telefoniczną[2].
Czego chce atakujący
Skłonić do otwarcia linku lub załącznika albo do podania danych logowania[2].
Odruch
Nie klikać, nie dzwonić pod numer podany w wiadomości i sprawdzić u domniemanego nadawcy innym sposobem, który wybiera się samodzielnie[2].
Jeśli już się stało
Zmienić zainteresowane hasło, zachować wiadomość i zgłosić ją[1].
Plan artykułu

O co chodzi

Phishing to technika oszustwa, której celem jest skłonienie ofiary do przekazania danych osobowych, takich jak konta dostępu i hasła, lub danych bankowych, przez podszycie się pod zaufaną osobę trzecią[1]. Wiadomość może udawać, że pochodzi z banku, serwisu społecznościowego, operatora, sklepu internetowego lub urzędu[1].

Dla pracownika stawka jest wyższa niż samo konto prywatne. Celem jest kradzież informacji osobistych lub zawodowych[1]. Firmowy identyfikator zdobyty za pomocą fałszywej wiadomości może otworzyć drogę do sieci.

Pytania wprost

Co odróżnia phishing ukierunkowany od masowego?

Wszystkie formy phishingu to socjotechnika przekazywana drogą elektroniczną. Gdy atak jest wymierzony w konkretną osobę, firmę lub sektor, mówi się o spearphishingu. Bez wyraźnego celu chodzi na przykład o kampanie spamowe rozsyłające oprogramowanie złośliwe[3].

Czy dobrze napisana wiadomość musi być bezpieczna?

Nie. Według CISA błędy gramatyczne były częstym sygnałem, ale w erze sztucznej inteligencji niektóre e-maile mają gramatykę i ortografię bez zarzutu. Trzeba więc szukać innych sygnałów[2]. Cybermalveillance.gouv.fr zauważa podobnie, że próby oszustwa są coraz lepiej przygotowane[1].

Czy atak odbywa się tylko przez e-mail?

Nie. MITRE opisuje e-maile z załącznikiem lub linkiem, wiadomości wysyłane przez usługi zewnętrzne (na przykład serwisy społecznościowe) oraz zaproszenia kalendarzowe[3]. Ofiara może też dostać wiadomość z prośbą o zadzwonienie pod numer, zostać skierowana pod złośliwy adres, skłoniona do pobrania oprogramowania złośliwego lub do zainstalowania narzędzia do zdalnego zarządzania[3].

W skórze atakującego

Atakujący wybiera najpierw wiarygodny pretekst. Treść pułapkowego e-maila zwykle podaje dobry powód, by otworzyć plik, a może nawet wyjaśniać, jak obejść zabezpieczenia stanowiska pracy[4].

Może też zdobyć zaufanie celu, zanim cokolwiek mu wyśle. MITRE opisuje zakładanie fałszywych kont w serwisach społecznościowych, by składać pracownikom oferty pracy, co daje powód do zadawania pytań o stosowane usługi i oprogramowanie[5]. Złośliwa treść jest następnie wysyłana na prywatną skrzynkę, którą ofiara odczytuje na stanowisku pracy, co omija niektóre ograniczenia firmowej poczty[5]. Inna metoda to wejście do istniejącej rozmowy. Atakujący dodaje cel do wątku e-mailowego, który zawiera już złośliwe pliki lub linki („thread hijacking”)[3].

Co widać na ekranie

Sygnały opisane przez CISA: język nagły lub nacechowany emocjonalnie, zapowiadający poważne konsekwencje, jeśli nie odpowie się natychmiast, prośba o informacje osobiste lub finansowe, skrócone adresy niewzbudzające zaufania oraz błędne adresy lub linki, takie jak „amazan.com”[2].

CISA opisuje też przypadek profesjonalisty w pośpiechu, który robi zakupy w internecie i dostaje e-mail informujący o nieudanej płatności i zachęcający do zalogowania się. Link prowadził do fałszywej strony sprzedawcy. Piraci ukradli jego hasło i dane karty[2].

Cybermalveillance.gouv.fr dodaje inne sygnały: kuszącą ofertę, podejrzany wygląd, nieoczekiwany załącznik, dziwaczny adres nadawcy[1].

Pod maskąZespoły IT

Powtarzają się trzy mechanizmy.

  • Załącznik: dokument Office, plik wykonywalny, PDF lub archiwum. Po otwarciu zawartość wykorzystuje lukę lub uruchamia się bezpośrednio. Atakujący często zmieniają rozszerzenia i ikony, aby plik wykonywalny wyglądał jak dokument[4]. E-mail może też podawać hasło do archiwum, by ominąć filtry[4].
  • Link: pobiera oprogramowanie złośliwe zamiast je załączać, co omija kontrole załączników. Odwiedzana strona może wykorzystywać przeglądarkę lub proponować pobranie plików[6].
  • Podszywanie się: nadawca może być sfałszowany (Email Spoofing), co oszukuje odbiorcę, a także automatyczne narzędzia bezpieczeństwa[3].

Adresy-sobowtóry przybierają różne formy. MITRE wymienia atak z użyciem homografów IDN, w którym znaki specjalne naśladują legalną stronę, oraz adresy zaciemnione przez wykorzystanie osobliwości formatu, takich jak pomijanie wszystkiego, co poprzedza symbol „@”[6]. Zneutralizowana ilustracja z MITRE:

Fragment
Ilustracja, adres zneutralizowany:
hxxp://google.com@1157586937
[przeglądarka ignoruje „google.com” i przechodzi pod adres zapisany cyframi]

Cybermalveillance.gouv.fr przypomina, że w adresie strony może zmienić się tylko jeden znak, by wprowadzić w błąd[1]. Link może też żądać uprawnień: w „device code phishing” ofiara jest skłaniana do wpisania kodu na stronie autoryzacji, co daje atakującemu token[6].

Analizy incydentówPrawdziwe przypadki

Midnight Blizzard w Microsoft Teams (od końca maja 2023)

2 sierpnia 2023 r. Microsoft opisuje kampanię wiadomości w Teams prowadzoną przez Midnight Blizzard, podmiot z siedzibą w Rosji, przypisywany przez rządy amerykański i brytyjski rosyjskiej służbie wywiadu zagranicznego (SVR)[7]. Zaobserwowany schemat sięga co najmniej końca maja 2023 r.[7]. Atakujący korzysta ze środowisk Microsoft 365 (tenants) małych, już skompromitowanych firm, tworzy poddomeny o tematyce bezpieczeństwa i z nich wysyła wiadomości[7].

Przebieg w trzech etapach: prośba o rozmowę od użytkownika zewnętrznego podającego się za wsparcie techniczne lub zespół bezpieczeństwa, następnie wiadomość skłaniająca cel do wpisania kodu w aplikacji Microsoft Authenticator, a potem, jeśli cel to zrobi, token pozwalający atakującemu uwierzytelnić się jako ta osoba[7].

Fragment
Ilustracja (parafraza, adres zneutralizowany):
Od: support-securite[.]exemple[.]invalid (użytkownik „zewnętrzny”)
[wiadomość podająca się za pochodzącą od wsparcia technicznego,
z prośbą o wpisanie w aplikacji uwierzytelniającej wyświetlonego kodu]

Według Microsoftu dotknęło to mniej niż 40 organizacji na świecie[7]. Microsoft zaleca, by nigdy nie wpisywać kodu uwierzytelniającego otrzymanego w niezamówionej wiadomości, sprawdzać etykietę „External” i nigdy nie zatwierdzać logowania przez wiadomość[7].

Scattered Spider (komunikat z 16 listopada 2023 r., zaktualizowany 29 lipca 2025 r.)

FBI, CISA oraz agencje kanadyjskie, australijskie i brytyjskie opublikowały wspólny komunikat o Scattered Spider, grupie cyberprzestępczej wymierzonej w duże firmy i zlecane na zewnątrz działy wsparcia informatycznego[8]. Grupa podawała się za wsparcie informatyczne przez telefon lub SMS, aby zdobyć dane logowania, prosiła pracowników o uruchomienie narzędzi dostępu zdalnego i o podanie kodu jednorazowego[8]. Wysyłała też powtarzające się powiadomienia o uwierzytelnieniu, aż pracownik naciskał „Akceptuj” (MFA fatigue)[8]. Aktualizacja z lipca 2025 r. dodaje przypadek odwrotny: podanie się za pracownika wobec wsparcia, by zresetować jego hasło[8].

Co robić

  • Nigdy nie przekazywać informacji wrażliwych przez wiadomości ani telefon: żaden poważny urząd ani żadna poważna firma nie prosi tymi kanałami o dane bankowe ani hasła[1].
  • Najechać kursorem na link bez klikania, aby zobaczyć rzeczywisty adres, lub skorzystać z zakładki utworzonej przez siebie[1].
  • Sprawdzić adres wyświetlany w przeglądarce. Przy najmniejszej wątpliwości zamknąć stronę[1].
  • Jeśli wiadomość wydaje się prawdziwa, nie dzwonić pod numer, który zawiera: poszukać danych kontaktowych na oficjalnej stronie lub skontaktować się z tą osobą w inny sposób[2].
  • Nie usuwać przed zgłoszeniem: poszukać przycisku zgłaszania obok adresu nadawcy, a następnie usunąć wiadomość bez klikania, także w „zrezygnuj z subskrypcji”[2].
  • We Francji zgłosić e-mail do Signal Spam, SMS pod numer 33700, a stronę do Phishing Initiative[1].

Jeśli hasło zostało podane, należy zmienić je w danej usłudze i we wszystkich, w których było używane. Wiadomość należy zachować jako dowód. W razie podania danych bankowych należy zgłosić zastrzeżenie[1].

Zgłoszenie ma skutek wykraczający poza własny przypadek. Brytyjskie NCSC ma uprawnienia do badania adresów i stron oszustw oraz do doprowadzania do ich usunięcia, a zgłaszanie zmniejsza liczbę otrzymywanych wiadomości i chroni inne osoby[9]. We wrześniu 2026 r. otrzymało ponad 59,6 miliona zgłoszeń, które doprowadziły do usunięcia 263 700 oszustw na 466 300 adresach[9]. Informacje publikowane w internecie, zwłaszcza w serwisach społecznościowych, sprawiają, że wiadomości są bardziej przekonujące: przejrzenie ustawień prywatności zmniejsza ryzyko[9].

Źródła

  1. Cybermalveillance.gouv.fr, „Que faire en cas de phishing ou hameçonnage ?”, 10 stycznia 2020. https://www.cybermalveillance.gouv.fr/tous-nos-contenus/fiches-reflexes/hameconnage-phishing (dostęp 10 listopada 2026)
  2. CISA, „Recognize and Report Phishing”. https://www.cisa.gov/secure-our-world/recognize-and-report-phishing (dostęp 10 listopada 2026)
  3. MITRE ATT&CK, „Phishing, Technique T1566 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1566/ (dostęp 10 listopada 2026)
  4. MITRE ATT&CK, „Phishing: Spearphishing Attachment, Sub-technique T1566.001 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1566/001/ (dostęp 10 listopada 2026)
  5. MITRE ATT&CK, „Phishing: Spearphishing via Service, Sub-technique T1566.003 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1566/003/ (dostęp 10 listopada 2026)
  6. MITRE ATT&CK, „Phishing: Spearphishing Link, Sub-technique T1566.002 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1566/002/ (dostęp 10 listopada 2026)
  7. Microsoft, „Midnight Blizzard conducts targeted social engineering over Microsoft Teams”, 2 sierpnia 2023. https://www.microsoft.com/en-us/security/blog/2023/08/02/midnight-blizzard-conducts-targeted-social-engineering-over-microsoft-teams/ (dostęp 10 listopada 2026)
  8. CISA, „Scattered Spider”, 16 listopada 2023. https://www.cisa.gov/news-events/cybersecurity-advisories/aa23-320a (dostęp 10 listopada 2026)
  9. NCSC (Royaume-Uni), „Phishing scams: how to spot and report them”, 26 listopada 2021. https://www.ncsc.gov.uk/collection/phishing-scams (dostęp 10 listopada 2026)