Cyberpediadoor Brain

Klembordkaping

Hoe malware leest of vervangt wat u kopieert, van clippers voor cryptovaluta tot valse ClickFix-controles.

Op deze pagina
  1. 1In 30 seconden
  2. 2Waar gaat het over
  3. 3Directe vragen
  4. 4In de huid van de aanvaller
  5. 5Wat u op het scherm ziet
  6. 6Onder de motorkap
  7. 7Incidentanalyses
  8. 8Bronnen
  9. 9Dit artikel citeren

In 30 seconden

Waar het gebeurt
Op Windows, macOS en Linux kunnen opdrachten van het systeem het klembord lezen[1]. Op Android kan een kwaadaardige applicatie het in de gaten houden[2].
Wat de aanvaller wil
Een gekopieerd adres van een cryptovaluta-wallet vervangen door een adres dat hij beheert[2]. Met ClickFix kopieert een pagina buiten uw medeweten een opdracht en vraagt die u zelf te plakken en uit te voeren[3].
De reflex
Lees na wat u zojuist hebt geplakt voordat u bevestigt, want ESET raadt aan te controleren of de geplakte inhoud wel is wat u wilde invoeren[4]. Plak niet in een opdrachtvenster wat een pagina u heeft laten kopiëren: dat is het principe van ClickFix[3].
Als het al gebeurd is
Als u denkt een gemanipuleerde versie van Telegram of WhatsApp te hebben, raadt ESET aan die handmatig te verwijderen en de applicatie daarna te downloaden van Google Play of van de legitieme website[5].

Waar gaat het over

Het klembord is de plek waar alles langskomt wat u kopieert, van de ene applicatie naar de andere of binnen dezelfde. Malware kan er gegevens lezen of de inhoud veranderen. MITRE ATT&CK beschrijft tegenstanders die klembordgegevens verzamelen en die het klembord ook in de gaten kunnen houden en vervolgens door hun eigen gegevens vervangen[1].

Directe vragen

Wat is een clipper?

ESET noemt "clipper" malware die de inhoud van het klembord onderschept en discreet vervangt door wat de aanvaller wil[4]. Adressen van cryptovaluta-wallets zijn lange tekenreeksen die gebruikers kopiëren en plakken in plaats van ze te typen: de clipper schuift het adres van de dieven in de plaats van het juiste[4][5].

Zijn er bijzondere rechten nodig om het klembord te lezen?

Op Android geeft MITRE ATT&CK aan dat het lezen, beluisteren en wijzigen van het klembord geen expliciete toestemming vereist en op de achtergrond kan gebeuren, maar dat dit gedrag met Android 10 is veranderd[2]. Sinds die versie heeft een applicatie er geen toegang meer toe, tenzij ze op de voorgrond staat of is ingesteld als standaardinvoermethode[2]. ESET merkt op dat deze beperking het probleem niet heeft doen verdwijnen: in 2023 vond zij clippers in valse berichtenapplicaties[5].

Op Windows noemt MITRE ATT&CK clip.exe en Get-Clipboard; op macOS en Linux opdrachten zoals pbpaste[1]. Volgens MITRE ATT&CK is deze techniek niet gemakkelijk tegen te gaan met preventieve controles, omdat ze berust op misbruik van functies van het systeem[1].

Is een vervangen adres te zien?

Niet altijd. Met een valse Telegram-applicatie voor Android ziet de afzender het oorspronkelijke adres tot de applicatie opnieuw wordt gestart, daarna dat van de aanvaller[5]. Met een valse WhatsApp-applicatie ziet de afzender zijn eigen adres terwijl de ontvanger dat van de aanvaller krijgt[5]. Met de gemanipuleerde Windows-versie van Telegram ziet de afzender altijd het origineel, ook na een herstart[5].

Wat te doen met herstelzinnen van een wallet?

ESET raadt aan op het apparaat geen niet-versleutelde afbeeldingen of schermafbeeldingen te bewaren die gevoelige informatie bevatten, zoals mnemonische zinnen, wachtwoorden of privésleutels[5].

In de huid van de aanvaller

Een clipper hoeft niemand te overtuigen geld naar een verkeerd adres te sturen: hij wacht tot het slachtoffer een adres verstuurt[5] of kopieert[4] en vervangt het dan[4][5].

Eerst moet de software worden geïnstalleerd. KryptoCibule verspreidde zich via torrents met valse installatieprogramma's van gepirateerde software en games[6]. De valse berichtenapplicaties kwamen via Google-advertenties die naar frauduleuze YouTube-kanalen leidden en daarna naar valse Telegram- en WhatsApp-websites[5]. Bij gemanipuleerde Python-pakketten acht ESET de belangrijkste route niet een typefout in een pakketnaam maar social engineering: het slachtoffer wordt ertoe gebracht zelf pip install te starten[7].

ClickFix verplaatst het gebaar: de aanvaller laat u zijn opdracht plakken. Volgens Proofpoint speelt de techniek in op de wens van mensen om behulpzaam en zelfstandig te zijn: ze voelen zich in staat een probleem alleen op te lossen, zonder hun IT-afdeling te waarschuwen, en de persoon infecteert zichzelf[8]. Microsoft merkt op dat een campagne die op menselijk ingrijpen berust, aan geautomatiseerde beveiligingsoplossingen kan ontsnappen[3]. Microsoft heeft sinds eind 2024 ook verkopers van ClickFix-generatoren waargenomen op fora, met een abonnement dat tussen 200 en 1.500 Amerikaanse dollar per maand kan kosten[3].

Wat u op het scherm ziet

Bij een clipper bijna niets. KryptoCibule startte het verwachte installatieprogramma op de voorgrond en de malware op de achtergrond, zonder zichtbaar teken[6]. De kaping blijkt pas bij het vergelijken van de adressen, zoals hierboven beschreven[5].

Met ClickFix leidt het scherm het slachtoffer. Volgens Proofpoint suggereert een dialoogvenster dat er een fout is opgetreden bij het openen van een document of een pagina, en geeft het instructies om die te herstellen[8]. Een variant bootst een controle "Verify You Are Human" (CAPTCHA) na[8]. Microsoft zag pagina's die reCAPTCHA van Google, Turnstile van Cloudflare of een Discord-server nabootsen[3]. In een campagne was een valse verificatiemelding aan het einde van de gekopieerde opdracht geplaatst, zodat het slachtoffer de echte opdracht niet ziet zodra die in het venster is geplakt[8].

Fragment
Geneutraliseerde illustratie, geen echte opdracht.
[Vakje "Ik ben geen robot"]
Stap 1: [het venster "Uitvoeren" van Windows openen]
Stap 2: [plakken wat op de achtergrond is gekopieerd]
Stap 3: [bevestigen]

In een geval dat Microsoft beschrijft, kopieerde een klik op de knop "How to fix" de schadelijke code op de achtergrond naar het klembord, terwijl het dialoogvenster uitlegde hoe Windows Terminal te openen en die code erin te plakken[3].

Onder de motorkapIT-teams

Op Android kan een applicatie zich abonneren op wijzigingen van het klembord via de interface ClipboardManager.OnPrimaryClipChangedListener[2].

KryptoCibule gebruikte de functie AddClipboardFormatListener om het klembord in de gaten te houden en paste regels toe die van zijn commandoserver kwamen, in de vorm <reguliere expressie>!<wallet>[6]. Deze regels herkennen het formaat van wallet-adressen en vervangen ze door die van de operator[6].

Fragment
Illustratie: [wallet-adres gekopieerd door het slachtoffer]
wordt: [adres van een wallet onder controle van de aanvaller]

In de valse berichtenapplicaties waren de adressen van de aanvaller hardgecodeerd of werden ze bij een server opgevraagd[5]. Sommige Android-varianten gebruikten bovendien tekstherkenning (OCR) op de .jpg- en .png-afbeeldingen van het apparaat, om daar woorden als "mnemonic" te zoeken en de tekst en de afbeelding naar de aanvaller te sturen[5]. In de Python-pakketten steunt de klembordmonitor op het legitieme pakket pyperclip en neemt hij Bitcoin, Ethereum, Monero en Litecoin als doelwit[7].

Voor ClickFix beschrijft Microsoft een kopie via de methode navigator.clipboard.writeText, in gang gezet door een klik op "Verify"[3]. Het venster Uitvoeren laat een spoor na in de registersleutel RunMRU, die de geschiedenis bijhoudt van wat daar wordt gestart[3].

Microsoft beveelt onder meer aan ervoor te zorgen dat gebruikers weten wat ze kopiëren en plakken[3]. Als deze functies niet nodig zijn, stelt Microsoft voor het venster Uitvoeren uit te schakelen via groepsbeleid en Windows Terminal zo in te stellen dat het waarschuwt wanneer geplakte tekst meerdere regels bevat[3].

IncidentanalysesEchte gevallen

KryptoCibule (september 2020)

ESET publiceerde haar analyse op 2 september 2020[6]. Het trojaanse paard verspreidde zich via torrents met valse installatieprogramma's, vooral op een bestandsdelingssite die populair is in Tsjechië en Slowakije; meer dan 85 % van de detecties van ESET zat in die twee landen[6]. Het mijnde cryptovaluta, exfiltreerde bestanden met betrekking tot cryptovaluta en verving wallet-adressen in het klembord[6]. Op het moment van schrijven hadden de wallets van de kapingscomponent iets meer dan 1.800 Amerikaanse dollar ontvangen in Bitcoin en Ethereum, wat volgens ESET op zich de ontwikkelinspanning niet lijkt te rechtvaardigen[6].

Android/Clipper.C op Google Play (februari 2019)

In februari 2019 ontdekte ESET op Google Play een clipper, gedetecteerd onder de naam Android/Clipper.C, die zich voordeed als de dienst MetaMask[4]. Hij had als doelwit vooral de inloggegevens en privésleutels van het slachtoffer, maar kon ook een gekopieerd Bitcoin- of Ethereum-adres vervangen[4]. Online gezet op 1 februari 2019, werd hij gemeld bij Google, dat hem heeft verwijderd[4].

Valse WhatsApp- en Telegram-applicaties (maart 2023)

Op 16 maart 2023 beschreef ESET tientallen valse Telegram- en WhatsApp-websites die gemanipuleerde versies voor Android en Windows aanboden[5]. Het was de eerste keer dat ESET Android-clippers zag met als doelwit berichtenapplicaties, en de eerste keer dat Android-malware OCR gebruikte[5]. De operatoren hadden vooral Chineestalige gebruikers als doelwit, voor wie deze diensten in China zijn geblokkeerd[5]. ESET meldde de advertenties en YouTube-kanalen bij Google, dat ze heeft gesloten[5].

Gemanipuleerde Python-pakketten (december 2023)

Op 12 december 2023 deed ESET verslag van 116 schadelijke pakketten uit de officiële PyPI-opslagplaats, verdeeld over 53 projecten en meer dan 10.000 keer gedownload[7]. De uiteindelijke lading was meestal een achterdeur, soms de dief W4SP Stealer of een eenvoudige klembordmonitor die cryptovaluta steelt[7]. Het merendeel van de pakketten was al door PyPI verwijderd, en alle bekende pakketten staan offline[7].

ClickFix (2024 en 2025)

Op 18 september 2024 bespeurde Proofpoint een campagne van GitHub-meldingen die een beveiligingswaarschuwing nabootsten; de valse website gebruikte ClickFix om een PowerShell-opdracht te laten uitvoeren, die leidde tot de installatie van Lumma Stealer, met ten minste 300 getroffen organisaties wereldwijd[8]. In augustus 2025 gaf Microsoft aan dat ClickFix-campagnes dagelijks duizenden apparaten van bedrijven en particulieren wereldwijd als doelwit hadden[3].

Bronnen

  1. MITRE ATT&CK, “Clipboard Data”. https://attack.mitre.org/techniques/T1115/ (geraadpleegd op 14 november 2026)
  2. MITRE ATT&CK, “Data Manipulation: Transmitted Data Manipulation”. https://attack.mitre.org/techniques/T1641/001/ (geraadpleegd op 14 november 2026)
  3. Microsoft, “Think before you Click(Fix): Analyzing the ClickFix social engineering technique”, 21 augustus 2025. https://www.microsoft.com/en-us/security/blog/2025/08/21/think-before-you-clickfix-analyzing-the-clickfix-social-engineering-technique/ (geraadpleegd op 14 november 2026)
  4. ESET, “First clipper malware discovered on Google Play”, 11 februari 2019. https://www.eset.com/gr-en/about/newsroom/press-releases-1/first-clipper-malware-discovered-on-google-play/ (geraadpleegd op 14 november 2026)
  5. ESET, “Not-so-private messaging: Trojanized WhatsApp and Telegram apps go after cryptocurrency wallets”, 16 maart 2023. https://www.welivesecurity.com/2023/03/16/not-so-private-messaging-trojanized-whatsapp-telegram-cryptocurrency-wallets/ (geraadpleegd op 14 november 2026)
  6. ESET, “KryptoCibule: The multitasking multicurrency cryptostealer”, 2 september 2020. https://www.welivesecurity.com/2020/09/02/kryptocibule-multitasking-multicurrency-cryptostealer/ (geraadpleegd op 14 november 2026)
  7. ESET, “A pernicious potpourri of Python packages in PyPI”, 12 december 2023. https://www.welivesecurity.com/en/eset-research/pernicious-potpourri-python-packages-pypi/ (geraadpleegd op 14 november 2026)
  8. Proofpoint, “Security Brief: ClickFix Social Engineering Technique Floods Threat Landscape”, 18 november 2024. https://www.proofpoint.com/us/blog/threat-insight/security-brief-clickfix-social-engineering-technique-floods-threat-landscape (geraadpleegd op 14 november 2026)