Cyberpediaod Brain

Przejęcie schowka

Jak złośliwe oprogramowanie odczytuje lub podmienia kopiowane dane: od clipperów kryptowalut po fałszywe weryfikacje ClickFix.

Na tej stronie
  1. 1W 30 sekund
  2. 2O co chodzi
  3. 3Pytania wprost
  4. 4W skórze atakującego
  5. 5Co widać na ekranie
  6. 6Pod maską
  7. 7Analizy incydentów
  8. 8Źródła
  9. 9Zacytuj ten artykuł

W 30 sekund

Gdzie to się zdarza
W systemach Windows, macOS i Linux polecenia systemowe pozwalają odczytać schowek[1]. W systemie Android może go monitorować złośliwa aplikacja[2].
Czego chce atakujący
Zastąpić skopiowany adres portfela kryptowalut adresem, który kontroluje[2]. W ClickFix strona kopiuje polecenie bez Pana/Pani wiedzy i prosi o jego wklejenie oraz samodzielne uruchomienie[3].
Odruch
Sprawdzić to, co zostało właśnie wklejone, zanim zostanie zatwierdzone, ponieważ ESET zaleca upewnić się, że wklejona treść jest tą, którą miało się zamiar wprowadzić[4]. Nie wklejać w oknie poleceń tego, co strona kazała skopiować: na tym polega ClickFix[3].
Jeśli już się stało
Jeśli istnieje podejrzenie, że zainstalowano zmodyfikowaną wersję Telegrama lub WhatsAppa, ESET radzi usunąć ją ręcznie, a następnie pobrać aplikację z Google Play lub z legalnej strony[5].

O co chodzi

Schowek to miejsce, przez które przechodzi wszystko, co jest kopiowane, z jednej aplikacji do drugiej lub w obrębie tej samej. Złośliwe oprogramowanie może odczytywać z niego dane albo zmieniać jego zawartość. MITRE ATT&CK opisuje przeciwników, którzy zbierają dane ze schowka, a także mogą go monitorować, a następnie zastąpić własnymi danymi[1].

Pytania wprost

Czym jest clipper?

ESET nazywa „clipperem” złośliwe oprogramowanie, które przechwytuje zawartość schowka i po cichu zastępuje ją tym, czego chce atakujący[4]. Adresy portfeli kryptowalut to długie ciągi znaków, które użytkownicy kopiują i wklejają zamiast je wpisywać: clipper podsuwa adres złodziei w miejsce właściwego[4][5].

Czy do odczytu schowka potrzebne są szczególne uprawnienia?

W systemie Android, według MITRE ATT&CK, odczyt, podsłuchiwanie i modyfikowanie schowka nie wymaga żadnego wyraźnego uprawnienia i może odbywać się w tle, ale to zachowanie zmieniło się w Androidzie 10[2]. Od tej wersji aplikacja nie ma już do niego dostępu, chyba że działa na pierwszym planie lub jest ustawiona jako domyślna metoda wprowadzania danych[2]. ESET zwraca uwagę, że to ograniczenie nie sprawiło, że problem zniknął: w 2023 roku znalazła clippery w fałszywych aplikacjach do komunikacji[5].

W systemie Windows MITRE ATT&CK wymienia clip.exe i Get-Clipboard; w systemach macOS i Linux polecenia takie jak pbpaste[1]. Według MITRE ATT&CK tej techniki nie da się łatwo zwalczać kontrolami zapobiegawczymi, ponieważ opiera się na nadużywaniu funkcji systemu[1].

Czy podmieniony adres widać?

Nie zawsze. W przypadku fałszywej aplikacji Telegram na Androida nadawca widzi pierwotny adres aż do ponownego uruchomienia aplikacji, a potem adres atakującego[5]. W przypadku fałszywej aplikacji WhatsApp nadawca widzi własny adres, podczas gdy odbiorca otrzymuje adres atakującego[5]. W zmodyfikowanej wersji Telegrama na Windows nadawca widzi zawsze oryginał, także po ponownym uruchomieniu[5].

Co zrobić z frazami odzyskiwania portfela?

ESET zaleca nie przechowywać na urządzeniu niezaszyfrowanych obrazów ani zrzutów ekranu zawierających informacje wrażliwe, takie jak frazy mnemoniczne, hasła lub klucze prywatne[5].

W skórze atakującego

Clipper nie musi nikogo przekonywać, by wysłał pieniądze na zły adres: czeka, aż ofiara wyśle[5] lub skopiuje[4] adres, a potem go podmienia[4][5].

Najpierw musi zainstalować oprogramowanie. KryptoCibule rozpowszechniał się przez torrenty oferujące fałszywe instalatory oprogramowania i pirackich gier[6]. Fałszywe aplikacje do komunikacji docierały przez reklamy Google prowadzące do oszukańczych kanałów YouTube, a potem do fałszywych stron Telegrama i WhatsAppa[5]. W przypadku zmodyfikowanych pakietów Pythona ESET uważa, że główną drogą nie jest literówka w nazwie pakietu, lecz inżynieria społeczna: ofiara jest prowadzona do tego, by samodzielnie uruchomiła pip install[7].

ClickFix przenosi ten gest: atakujący nakłania Pana/Panią do wklejenia swojego polecenia. Według Proofpoint technika żeruje na chęci ludzi, by być pomocnymi i samodzielnymi: czują się w stanie sami naprawić problem, bez uprzedzania działu IT, a osoba sama się zakaża[8]. Microsoft zauważa, że kampania oparta na działaniu człowieka może prześlizgnąć się przez automatyczne rozwiązania bezpieczeństwa[3]. Microsoft zaobserwował też od końca 2024 roku sprzedawców generatorów ClickFix na forach, z abonamentem, który może kosztować od 200 do 1 500 dolarów amerykańskich miesięcznie[3].

Co widać na ekranie

W przypadku clippera prawie nic. KryptoCibule uruchamiał oczekiwany instalator na pierwszym planie, a złośliwe oprogramowanie w tle, bez widocznego znaku[6]. Przejęcie wychodzi na jaw dopiero przy porównaniu adresów, jak opisano wyżej[5].

W ClickFix to ekran prowadzi ofiarę. Według Proofpoint okno dialogowe sugeruje, że przy otwieraniu dokumentu lub strony wystąpił błąd, i podaje instrukcje jego naprawy[8]. Jeden z wariantów imituje weryfikację „Verify You Are Human” (CAPTCHA)[8]. Microsoft widział strony, które imitują reCAPTCHA Google, Turnstile Cloudflare lub serwer Discord[3]. W jednej z kampanii fałszywy komunikat weryfikacyjny umieszczono na końcu skopiowanego polecenia, aby ofiara nie widziała prawdziwego polecenia po wklejeniu go do okna[8].

Fragment
Ilustracja zneutralizowana, żadne prawdziwe polecenie.
[Pole „Nie jestem robotem”]
Krok 1: [otworzyć okno „Uruchamianie” w Windows]
Krok 2: [wkleić to, co zostało skopiowane w tle]
Krok 3: [zatwierdzić]

W przypadku opisanym przez Microsoft kliknięcie przycisku „How to fix” kopiowało złośliwy kod do schowka w tle, podczas gdy okno dialogowe wyjaśniało, jak otworzyć Windows Terminal i wkleić do niego ten kod[3].

Pod maskąZespoły IT

W systemie Android aplikacja może zasubskrybować zmiany w schowku dzięki interfejsowi ClipboardManager.OnPrimaryClipChangedListener[2].

KryptoCibule używał funkcji AddClipboardFormatListener do monitorowania schowka i stosował reguły pobrane ze swojego serwera sterowania, w postaci <wyrażenie regularne>!<portfel>[6]. Te reguły rozpoznają format adresów portfeli i zastępują je adresami operatora[6].

Fragment
Ilustracja: [adres portfela skopiowany przez ofiarę]
zmienia się w: [adres portfela kontrolowanego przez atakującego]

W fałszywych aplikacjach do komunikacji adresy atakującego były zapisane na stałe w kodzie lub pobierane z serwera[5]. Niektóre warianty na Androida używały dodatkowo rozpoznawania tekstu (OCR) na obrazach .jpg i .png z urządzenia, aby szukać w nich słów takich jak „mnemonic” i wysyłać tekst oraz obraz atakującemu[5]. W pakietach Pythona monitor schowka opiera się na legalnym pakiecie pyperclip i jest wymierzony w Bitcoin, Ethereum, Monero i Litecoin[7].

W przypadku ClickFix Microsoft opisuje kopiowanie metodą navigator.clipboard.writeText, uruchamiane kliknięciem „Verify”[3]. Okno „Uruchamianie” zostawia ślad w kluczu rejestru RunMRU, który przechowuje historię tego, co w nim uruchomiono[3].

Microsoft zaleca między innymi upewnić się, że użytkownicy wiedzą, co kopiują i wklejają[3]. Jeśli te funkcje nie są potrzebne, Microsoft proponuje wyłączyć okno „Uruchamianie” za pomocą zasad grupy i skonfigurować Windows Terminal tak, by ostrzegał, gdy wklejony tekst zawiera kilka wierszy[3].

Analizy incydentówPrawdziwe przypadki

KryptoCibule (wrzesień 2020)

ESET opublikowała swoją analizę 2 września 2020 roku[6]. Koń trojański rozpowszechniał się przez torrenty z fałszywymi instalatorami, głównie na popularnej w Czechach i na Słowacji stronie wymiany plików; ponad 85 % wykryć ESET przypadało na te dwa kraje[6]. Wydobywał kryptowaluty, wykradał pliki związane z kryptowalutami i podmieniał adresy portfeli w schowku[6]. W chwili pisania portfele modułu przejmującego otrzymały nieco ponad 1 800 dolarów amerykańskich w Bitcoinie i Ethereum, co według ESET nie wydaje się samo w sobie uzasadniać wysiłku włożonego w rozwój[6].

Android/Clipper.C w Google Play (luty 2019)

W lutym 2019 roku ESET odkryła w Google Play clippera, wykrywanego pod nazwą Android/Clipper.C, który podawał się za usługę MetaMask[4]. Był wymierzony głównie w dane logowania i klucze prywatne ofiary, ale mógł też podmienić skopiowany adres Bitcoin lub Ethereum[4]. Opublikowany 1 lutego 2019 roku, został zgłoszony Google, które go usunęło[4].

Fałszywe aplikacje WhatsApp i Telegram (marzec 2023)

16 marca 2023 roku ESET opisała dziesiątki fałszywych stron Telegrama i WhatsAppa, które oferowały zmodyfikowane wersje na Androida i Windows[5]. Po raz pierwszy ESET zobaczyła clippery na Androida wymierzone w komunikatory i po raz pierwszy złośliwe oprogramowanie na Androida użyło OCR[5]. Operatorzy celowali głównie w użytkowników języka chińskiego, dla których te usługi są zablokowane w Chinach[5]. ESET zgłosiła reklamy i kanały YouTube do Google, które je zamknęło[5].

Zmodyfikowane pakiety Pythona (grudzień 2023)

12 grudnia 2023 roku ESET opisała 116 złośliwych pakietów z oficjalnego repozytorium PyPI, należących do 53 projektów i pobranych ponad 10 000 razy[7]. Ostatecznym ładunkiem była najczęściej tylna furtka, czasem złodziej W4SP Stealer albo zwykły monitor schowka, który kradnie kryptowaluty[7]. Większość pakietów została już usunięta przez PyPI, a wszystkie znane pakiety są offline[7].

ClickFix (2024 i 2025)

18 września 2024 roku Proofpoint wykryła kampanię powiadomień GitHub imitujących ostrzeżenie o bezpieczeństwie; fałszywa strona używała ClickFix, by skłonić do uruchomienia polecenia PowerShell, które prowadziło do instalacji Lumma Stealer, z co najmniej 300 organizacjami dotkniętymi na świecie[8]. W sierpniu 2025 roku Microsoft wskazywał, że kampanie ClickFix były wymierzone codziennie w tysiące urządzeń firmowych i prywatnych na świecie[3].

Źródła

  1. MITRE ATT&CK, „Clipboard Data”. https://attack.mitre.org/techniques/T1115/ (dostęp 14 listopada 2026)
  2. MITRE ATT&CK, „Data Manipulation: Transmitted Data Manipulation”. https://attack.mitre.org/techniques/T1641/001/ (dostęp 14 listopada 2026)
  3. Microsoft, „Think before you Click(Fix): Analyzing the ClickFix social engineering technique”, 21 sierpnia 2025. https://www.microsoft.com/en-us/security/blog/2025/08/21/think-before-you-clickfix-analyzing-the-clickfix-social-engineering-technique/ (dostęp 14 listopada 2026)
  4. ESET, „First clipper malware discovered on Google Play”, 11 lutego 2019. https://www.eset.com/gr-en/about/newsroom/press-releases-1/first-clipper-malware-discovered-on-google-play/ (dostęp 14 listopada 2026)
  5. ESET, „Not-so-private messaging: Trojanized WhatsApp and Telegram apps go after cryptocurrency wallets”, 16 marca 2023. https://www.welivesecurity.com/2023/03/16/not-so-private-messaging-trojanized-whatsapp-telegram-cryptocurrency-wallets/ (dostęp 14 listopada 2026)
  6. ESET, „KryptoCibule: The multitasking multicurrency cryptostealer”, 2 września 2020. https://www.welivesecurity.com/2020/09/02/kryptocibule-multitasking-multicurrency-cryptostealer/ (dostęp 14 listopada 2026)
  7. ESET, „A pernicious potpourri of Python packages in PyPI”, 12 grudnia 2023. https://www.welivesecurity.com/en/eset-research/pernicious-potpourri-python-packages-pypi/ (dostęp 14 listopada 2026)
  8. Proofpoint, „Security Brief: ClickFix Social Engineering Technique Floods Threat Landscape”, 18 listopada 2024. https://www.proofpoint.com/us/blog/threat-insight/security-brief-clickfix-social-engineering-technique-floods-threat-landscape (dostęp 14 listopada 2026)