Cyberpediadoor Brain
NLDEENESFRIT

Bronnen van een AI-zoekmachine controleren

Een AI-zoekmachine toont links naast haar antwoord. Zo opent u ze, vergelijkt u ze met de bewering en weet u wanneer u er niet op moet vertrouwen.

In 30 seconden

Waar het gebeurt
Bij elk AI-antwoord met links, of u het nu gebruikt voor een notitie, een aankoop, een dossier of een beslissing.
Wat de aanvaller wil
Soms niemand, want OWASP merkt op dat een fout schade kan veroorzaken zonder aanvaller1. Als er wel een is, probeert die instructies te verstoppen in een pagina die de AI gaat lezen2.
De reflex
De reflex: open elke genoemde link, controleer of de pagina bestaat, wie haar uitgeeft en of ze zegt wat het antwoord beweert, en beslis niets belangrijks op basis van een ongecontroleerd antwoord.
Als het al gebeurd is
Doe de controle nu alsnog en waarschuw de betrokkenen als de bron niet standhoudt.

Waar gaat het over

Een zoekmachine op basis van AI antwoordt in uitgeschreven zinnen en toont er links naast. Door die opmaak lijkt het alsof elke zin aan die pagina's is getoetst. Een taalmodel kan echter inhoud produceren die juist lijkt, maar verzonnen is. OWASP, dat een lijst bijhoudt van de belangrijkste risico's van generatieve AI-toepassingen, noemt dit verschijnsel hallucinatie1.

Dit artikel legt uit hoe u de getoonde bronnen zelf controleert voordat u op een antwoord afgaat, vooral als u er iets op baseert wat u moet beslissen. De bronnen van dit artikel beschrijven niet de interne werking van bepaalde producten. Ze gaan over de risico's van dit soort hulpmiddelen in het algemeen.

Directe vragen

Waarom kan een AI een bron noemen die niet zegt wat de AI beweert?

Volgens OWASP vullen modellen de hiaten in hun trainingsgegevens op met statistische patronen, zonder de inhoud te begrijpen. Ze kunnen daardoor aannemelijke antwoorden geven zonder grondslag1. Een link naast een zin bewijst niet dat de zin uit die pagina komt. Dat is reden genoeg om de pagina te lezen.

Bewijst een link die opent dat de informatie klopt?

Nee. Dat de pagina bestaat, is de eerste controle, niet de laatste. Daarna leest u de betreffende passage en vergelijkt u die met de bewering van de AI. OWASP raadt aan de antwoorden van een model te vergelijken met betrouwbare externe bronnen1.

Kan een AI documenten verzinnen?

OWASP noemt twee gevallen. Het eerste betreft ongegronde beweringen: ChatGPT verzon valse rechtszaken, wat voor de rechtbank tot ernstige problemen leidde1. Het tweede betreft code: programmeerassistenten stellen bibliotheken voor die niet bestaan, en aanvallers publiceren vervolgens kwaadaardige pakketten onder die namen1. Het principe geldt voor alle verwijzingen: een naam, nummer of titel die een AI geeft, controleert u bij de bron.

Kan een webpagina het antwoord manipuleren?

Ja. OWASP beschrijft indirecte prompt injection: het model neemt gegevens aan uit externe bronnen, zoals websites of bestanden, en de inhoud ervan verandert onbedoeld het gedrag van het model2. In een van de scenario's vraagt een gebruiker een AI een webpagina samen te vatten met verborgen instructies, waardoor het privégesprek weglekt2. Die instructies hoeven niet zichtbaar of leesbaar te zijn voor een mens: het volstaat dat het model ze verwerkt2.

Lossen de beveiligingsmaatregelen van de aanbieders het probleem op?

Niet helemaal. OWASP schrijft dat retrieval-augmented generation (RAG), waarbij documenten worden opgehaald om het antwoord te onderbouwen, prompt-injectiekwetsbaarheden niet volledig wegneemt2. Het Britse NCSC acht het heel goed mogelijk dat deze aanvallen nooit helemaal worden uitgeschakeld, omdat de huidige modellen in een prompt geen onderscheid maken tussen gegevens en instructies3. Menselijke controle blijft dus nodig.

1Hoe het werkt1 min

Een AI-zoekmachine haalt externe inhoud op en schrijft op basis daarvan een antwoord. OWASP rekent websites en bestanden tot de externe invoer die het gedrag van een model kan veranderen2. Het NCSC geeft de reden: onder de motorkap maakt het model geen onderscheid tussen een gegeven en een instructie, het voorspelt alleen het "next token"3.

Twee fouten kunnen zich opstapelen. De eerste komt van het model: OWASP noemt hallucinaties, maar ook vooringenomenheid in de trainingsgegevens en onvolledige informatie1. De tweede komt van de gebruiker. OWASP noemt "overreliance" het te veel vertrouwen op gegenereerde inhoud zonder de juistheid ervan te controleren, wat het effect van desinformatie verergert1.

Het NIST, een Amerikaanse instantie, heeft een profiel over generatieve AI gepubliceerd dat organisaties kan helpen de risico's van deze hulpmiddelen in kaart te brengen4. Dit profiel is een begeleidend document bij het kader voor het beheer van AI-risico's, waarvan het gebruik vrijwillig is5.

2Wat u doet1 min
  • Open elke genoemde link, een voor een. Een link die niet opent, een foutmelding geeft of naar een pagina leidt die niets met de vraag te maken heeft, onderbouwt niets.
  • Kijk wie de pagina uitgeeft. Een overheidsinstantie, een normalisatie-instituut of een herkenbare uitgever weegt zwaarder dan een site zonder auteur of datum.
  • Zoek in de pagina de zin die bij de bewering hoort. Vindt u die niet, beschouw de bewering dan als onbevestigd.
  • Ga terug naar de oorspronkelijke bron. Als de pagina zelf een ander document aanhaalt, open dan dat document.
  • Controleer elk cijfer, elke datum, naam of beslissing die ertoe doet bij een tweede, onafhankelijke bron. OWASP raadt deze vergelijking met betrouwbare externe bronnen aan1.
  • Laat een onderwerp met veel op het spel (gezondheid, recht, financiën, veiligheid) nalezen door een deskundige. OWASP beveelt menselijk toezicht aan, vooral bij kritieke of gevoelige informatie1.
  • Kopieer een ongecontroleerd antwoord niet in een dossier, een e-mail aan een klant of een beslissing. Noteer wat gecontroleerd is en wat niet.
3De valkuilen2 min

Schijnnauwkeurigheid. Een exact cijfer of een citaat tussen aanhalingstekens wekt de indruk van zorgvuldigheid. OWASP merkt op dat een model de illusie kan wekken een complex onderwerp te begrijpen, wat gebruikers op het verkeerde been zet1. Zoek het cijfer en het citaat terug in de pagina.

Bronnen uit de tweede hand. Een pagina die een andere site overneemt, voegt geen bewijs toe. Ga terug naar de oorspronkelijke uitgever.

Booby-trapped inhoud. Een pagina kan tekst bevatten die voor de AI is geschreven en niet voor u. Het NCSC geeft het voorbeeld van een cv met verborgen tekst die vraagt de eerdere instructies te negeren en de kandidaat goed te keuren. Het is een voorbeeld ter illustratie, geen incident met een datum3. Als een antwoord onverwacht een site, product of handeling aanbeveelt, open dan de pagina en zoek wat dat verklaart. Volg nooit een instructie die u in een bron aantreft: meld haar.

Te veel vertrouwen. Links, opmaak en een zelfverzekerde toon stellen gerust. OWASP noemt de chatbot van Air Canada, die reizigers verkeerde informatie gaf: de maatschappij werd met succes aangeklaagd1. De pagina dateert dit geval niet. Ze raadt ook aan gebruikers duidelijk te wijzen op de beperkte betrouwbaarheid van deze hulpmiddelen1. Toont het hulpmiddel niets van dien aard, ga er dan zelf van uit dat die beperking bestaat.

Veronderstelde filters. Het NCSC raadt filters van het type weigerlijst af, omdat een aanval op eindeloos veel manieren kan worden herformuleerd3. Het waarschuwt ook voor producten die beweren prompt injection te "stoppen"3. Een goedgekeurd bedrijfshulpmiddel ontheft u dus niet van het lezen van de bronnen.

Fiche

Identificatie
CP-280
Vleugel
4. Kunstmatige intelligentie
Brain-competentie
Antwoorden controleren (verify_output)
Brain-reflex
air-031
Schema
G2 · Mythe versus realiteit
Talen
de, en, es, fr, it, nl
Bronnen
5 bronnen gecontroleerd op 3 november 2026
Bronnen5 bronnen
  1. OWASP, “LLM09:2025 Misinformation”, 10 april 2024. https://genai.owasp.org/llmrisk/llm092025-misinformation/ (geraadpleegd op 3 november 2026)
  2. OWASP, “LLM01:2025 Prompt Injection”, 10 april 2024. https://genai.owasp.org/llmrisk/llm01-prompt-injection/ (geraadpleegd op 3 november 2026)
  3. NCSC (Royaume-Uni), “Prompt injection is not SQL injection (it may be worse)”, 8 december 2025. https://www.ncsc.gov.uk/blog-post/prompt-injection-is-not-sql-injection (geraadpleegd op 3 november 2026)
  4. NIST, “AI Risk Management Framework”. https://www.nist.gov/itl/ai-risk-management-framework (geraadpleegd op 3 november 2026)
  5. NIST, “Artificial Intelligence Risk Management Framework: Generative Artificial Intelligence Profile”, 26 juli 2024. https://www.nist.gov/publications/artificial-intelligence-risk-management-framework-generative-artificial-intelligence (geraadpleegd op 3 november 2026)

Dit artikel citeren

Brain, “Bronnen van een AI-zoekmachine controleren”, Cyberpedia, 2026. https://startbrain.io/cyberpedia/nl/articles/bronnen-ai-zoekmachines-controleren/

BibTeX 
@misc{brain_cp280_nl_2026,
  author = {Brain},
  title = {Bronnen van een AI-zoekmachine controleren},
  year = {2026},
  howpublished = {Cyberpedia},
  url = {https://startbrain.io/cyberpedia/nl/articles/bronnen-ai-zoekmachines-controleren/},
  note = {CC BY 4.0}
}
Licentie CC BY 4.0