Cyberpediadoor Brain

AI-geletterdheid: wat artikel 4 van de AI Act vraagt

Wat artikel 4 van de AI Act van organisaties vraagt over AI-geletterdheid, en wat er veranderd is in de in 2026 gewijzigde versie.

Op deze pagina
  1. 1In 30 seconden
  2. 2Waar gaat het over
  3. 3Directe vragen
  4. 4Hoe het werkt
  5. 5Wat u doet
  6. 6De valkuilen
  7. 7Bronnen
  8. 8Dit artikel citeren

In 30 seconden

Waar het gebeurt
In organisaties die een AI-systeem aanbieden of inzetten, voor hun personeel en voor de andere personen die het namens hen laten werken of gebruiken[1][3].
Wat de gewijzigde tekst vraagt
Maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen, rekening houdend met de technische kennis, de ervaring, de opleiding en de training van ieder, en met de gebruikscontext[2].
De reflex
Voordat u een AI-tool in uw werk gebruikt, op de hoogte zijn van de risico's die bij die tool horen (bijvoorbeeld hallucinatie bij een tool als ChatGPT)[3].
Aan de kant van de organisatie
Een organisatie kan een intern register bijhouden van opleidingen of andere begeleidingsacties, en de Commissie geeft aan dat geen certificaat nodig is[3].

Waar gaat het over

Artikel 4 van de AI Act, de Europese verordening over AI, richt zich tot aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen. Het vraagt hun te handelen met het oog op de AI-geletterdheid van hun personeel en van de andere personen die namens hen instaan voor de werking en het gebruik van die systemen[1]. De tekst die in 2024 is gepubliceerd, spreekt van het waarborgen, voor zover mogelijk, van “een toereikend niveau van AI-geletterdheid”[1].

Deze tekst is in 2026 gewijzigd[4][5]. In de gewijzigde versie blijft de verplichting om maatregelen te nemen bestaan, maar ze vereist niet dat voor een persoon een bepaald niveau van AI-geletterdheid wordt gewaarborgd[2][3]. Dit artikel legt uit wat de verordening, de Europese Commissie en de CNIL zeggen. Het is geen juridisch advies en beslist over geen enkel afzonderlijk geval.

Directe vragen

Wat betekent “AI-geletterdheid”?

De verordening van 2024 definieert het als de vaardigheden, kennis en het inzicht waarmee aanbieders, gebruiksverantwoordelijken en betrokken personen AI-systemen met kennis van zaken kunnen inzetten. Ze stellen hen ook in staat zich bewust te worden van de kansen en risico's van AI en van de mogelijke schade die AI kan veroorzaken[1].

Wie valt eronder?

Artikel 4 richt zich tot aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen[1]. Een gebruiksverantwoordelijke is een persoon of organisatie die een AI-systeem onder eigen gezag gebruikt, behalve in het kader van een persoonlijke niet-professionele activiteit[1].

De Europese Commissie preciseert dat de verplichting geldt voor iedere persoon in de organisatie die rechtstreeks met een AI-systeem in contact komt. De “andere personen” zijn geen werknemers, maar personen die grotendeels onder het bereik van de organisatie vallen, bijvoorbeeld een onderaannemer, een dienstverlener of een klant[3]. Volgens de Commissie is het rechtskader van de AI Act ook buiten de Unie van toepassing, zodra het AI-systeem in de Unie in de handel wordt gebracht of wordt gebruikt, of zodra het gebruik ervan personen in de Unie raakt[3].

Is de tekst van 2024 degene die vandaag van toepassing is?

Nee. Volgens de CNIL is op 24 juli 2026 een gewijzigde versie van de verordening aangenomen, die op 27 juli 2026 in werking is getreden[4]. Ook de Europese Commissie geeft aan dat de AI-omnibus op 27 juli 2026 in werking is getreden[5].

De pagina over artikel 4 van de informatiedienst van de Commissie bevat de gewijzigde versie: ze is gebaseerd op de geconsolideerde versie van EUR-Lex van 27 juli 2026, en de drie leden van artikel 4 zijn er als gewijzigd aangemerkt[2]. Het Publicatieblad van 2024[1] bevat de oorspronkelijke versie. De FAQ van de Commissie over AI-geletterdheid beschrijft de wijzigingen[3].

De verschillen, zoals de teksten ze geven:

  • Tekst van 2024: maatregelen nemen om, voor zover mogelijk, een toereikend niveau van AI-geletterdheid te waarborgen[1].
  • Gewijzigde versie: maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen. De verplichting vraagt niet om een bepaald niveau van AI-geletterdheid te waarborgen voor een bepaalde persoon[2].
  • De Commissie en de lidstaten ondersteunen de inspanningen van aanbieders en gebruiksverantwoordelijken, met name van het mkb. De Commissie moet praktische voorbeelden van naleving publiceren op het centrale informatieplatform[2].
  • De AI-raad (AI Board) moet aanbevelingen aannemen, rekening houdend met de Europese competentiekaders, om de Commissie en de lidstaten te ondersteunen[2].

De Commissie voegt eraan toe dat voor organisaties die AI-systemen met een hoog risico gebruiken, de verplichting blijft bestaan om ervoor te zorgen dat het personeel is opgeleid voor het menselijk toezicht[3].

Sinds wanneer?

Artikel 4 is op 2 februari 2025 van toepassing geworden[3][5][6]. De regels voor toezicht en controle zijn van toepassing vanaf 2 augustus 2026[3]. Die controle is een taak van de nationale markttoezichtautoriteiten, niet van het AI-bureau[3].

Is een verplichte opleiding, een certificaat of een verantwoordelijke voor AI nodig?

Volgens de Commissie wordt geen strikte eis of verplichte opleiding opgelegd, en bestaat er geen eenheidsmodel[3]. Artikel 4 verplicht er niet toe de kennis van medewerkers over AI te meten[3]. Ook wordt geen bepaalde bestuursstructuur opgelegd[3]. Wel dreigt het in veel gevallen ineffectief te zijn om te vertrouwen op de gebruiksaanwijzing of het personeel te vragen die te lezen[3].

Wat riskeert een organisatie die niets doet?

Volgens de Commissie zouden de nationale markttoezichtautoriteiten sancties en andere maatregelen kunnen opleggen, op basis van de nationale wetgeving. Elke sanctie moet evenredig zijn, op het individuele geval zijn gebaseerd en rekening houden met de aard, de ernst en het opzettelijke of nalatige karakter van de inbreuk. De Commissie voegt eraan toe dat dit waarschijnlijker zou kunnen zijn als er bewijs is van een incident dat te wijten is aan een gebrek aan opleiding of begeleiding van het personeel of van andere personen[3].

Hoe het werkt

De Commissie stelt stappen voor die minimaal in overweging moeten worden genomen om een programma op te bouwen[3]:

  • AI in het algemeen begrijpen: wat het is, hoe het werkt, welke AI in de organisatie wordt gebruikt, wat de kansen en de gevaren ervan zijn;
  • zich positioneren: ontwikkelt de organisatie AI-systemen of gebruikt ze alleen die van een andere organisatie;
  • het risico bekijken van de AI-systemen die worden aangeboden of gebruikt: wat het personeel moet weten en van welke risico's het zich bewust moet zijn;
  • de acties voor AI-geletterdheid op die analyse baseren, rekening houdend met de verschillen in kennis, ervaring, opleiding en training, met de sector en met het doel van het gebruik.

De Commissie voegt eraan toe dat die stappen juridische en ethische aspecten omvatten, en dat een verband met de Europese verordening over AI en met de beginselen van ethiek en bestuur wordt aangemoedigd[3]. Ze legt geen sectorspecifieke eisen op, maar de sector en het doel tellen mee bij het ontwerp van de actie[3].

Het risiconiveau speelt ook mee. Voor een systeem met een hoog risico geeft de Commissie aan dat aanvullende maatregelen nuttig kunnen zijn, zodat het personeel weet hoe het ermee moet omgaan en de risico's ervan kan beperken[3]. Als voorbeelden van systemen met een hoog risico noemt de CNIL de systemen die bij werving worden gebruikt[4].

Wat u doet

De Commissie legt geen enkele methode vast. Haar antwoorden maken het echter mogelijk een aanpak in vier stappen af te leiden, zowel voor de organisatie als voor de medewerker.

  • Het gebruik in kaart brengen. De gebruikte AI-tools opsommen en zich afvragen of ze intern zijn ontwikkeld of door een andere organisatie worden geleverd[3].
  • De risico's per tool benoemen. Voor een medewerker die ChatGPT gebruikt om een reclametekst te schrijven of te vertalen, geeft de Commissie aan dat hij zou moeten worden geïnformeerd over de risico's die bij de tool horen, bijvoorbeeld hallucinatie[3].
  • De opleiding afstemmen op het beroep en het niveau. Meerdere opleidingsniveaus of leerbenaderingen kunnen passen, afhankelijk van de systemen en van de kennis van ieder[3]. De Commissie beschrijft voor haar eigen personeel opleidingspakketten die op drie doelgroepen zijn gericht: generalisten, managers en ontwikkelaars[3].
  • Een spoor bewaren. Een organisatie kan een intern register bijhouden van opleidingen of andere begeleidingsacties[3].

Het mkb kan zich wenden tot de European Digital Innovation Hubs, die nu Experience Centres for AI heten en kunnen dienen als eerste loket voor informatie over de AI Act[3].

De valkuilen

  • De verzameling van praktijken beschouwen als een bewijs van naleving. De Commissie heeft een verzameling van meer dan 40 initiatieven voor AI-geletterdheid gelanceerd, uitgevoerd door bedrijven en de publieke sector, om de uitwisseling te bevorderen[7]. Ze schrijft dat het overnemen van die praktijken niet automatisch een vermoeden van naleving van artikel 4 oplevert, en dat ze die zal gebruiken om voorbeelden van naleving te publiceren op het centrale informatieplatform[7][8].
  • Zich beperken tot de gebruiksaanwijzing. Die is mogelijk niet voldoende[3].
  • Denken dat een diploma in AI vrijstelt van elke actie. Volgens de Commissie wordt een persoon met een opleiding of ervaring in de ontwikkeling van AI normaal gesproken als opgeleid beschouwd, maar dat hangt af van de tool en de kwalificatie ervan. De organisatie zou toch moeten onderzoeken wat die persoon nog moet weten, ook over de juridische en ethische aspecten[3].
  • De personen vergeten die voor de organisatie werken zonder er medewerker te zijn. Volgens de Commissie hangt dat af van het concrete type AI-systeem en van het risico (bijvoorbeeld bij een systeem met een hoog risico). In het algemeen hebben de personen die voor een dienstverlener of een onderaannemer werken AI-vaardigheden nodig die bij de taak passen, net als medewerkers[3].
  • De twee versies verwarren. Het “toereikend niveau” van de tekst van 2024[1] komt in de gewijzigde versie van artikel 4 niet meer voor[2].

Bronnen

  1. Office des publications de l'Union européenne, “Règlement (UE) 2024/1689 du Parlement européen et du Conseil du 13 juin 2024 (règlement sur l’intelligence artificielle)”, 12 juli 2024. https://publications.europa.eu/resource/cellar/dc8116a1-3fe6-11ef-865a-01aa75ed71a1.0009.03/DOC_1 (geraadpleegd op 14 november 2026)
  2. Commission européenne, “AI Act Service Desk - Article 4: AI literacy”. https://ai-act-service-desk.ec.europa.eu/en/ai-act/article-4 (geraadpleegd op 14 november 2026)
  3. Commission européenne, “AI Literacy - Questions & Answers”. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/faqs/ai-literacy-questions-answers (geraadpleegd op 14 november 2026)
  4. CNIL, “Entrée en vigueur du règlement européen sur l’IA : les premières questions-réponses de la CNIL”, 12 juli 2024. https://www.cnil.fr/fr/entree-en-vigueur-du-reglement-europeen-sur-lia-les-premieres-questions-reponses-de-la-cnil (geraadpleegd op 14 november 2026)
  5. Commission européenne, “AI Act”. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/regulatory-framework-ai (geraadpleegd op 14 november 2026)
  6. Commission européenne, “Navigating the AI Act”. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/faqs/navigating-ai-act (geraadpleegd op 14 november 2026)
  7. Commission européenne, “Repository of AI literacy practices”. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/repository-ai-literacy-practices (geraadpleegd op 14 november 2026)
  8. Commission européenne, “Living repository to foster learning and exchange on AI literacy”, 4 februari 2025. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/living-repository-foster-learning-and-exchange-ai-literacy (geraadpleegd op 14 november 2026)