Cyberpediaod Brain

Kompetencje w zakresie AI: czego oczekuje artykuł 4 AI Act

Czego artykuł 4 AI Act oczekuje od organizacji w kwestii kompetencji w zakresie AI i co zmieniło się w wersji zmienionej w 2026 roku.

Na tej stronie
  1. 1W 30 sekund
  2. 2O co chodzi
  3. 3Pytania wprost
  4. 4Jak to działa
  5. 5Co robić
  6. 6Pułapki
  7. 7Źródła
  8. 8Zacytuj ten artykuł

W 30 sekund

Gdzie to się zdarza
W organizacjach, które dostarczają lub stosują system AI, w odniesieniu do ich personelu i innych osób, które go obsługują lub z niego korzystają w ich imieniu[1][3].
Czego oczekuje zmieniony tekst
Środków wspierających rozwój kompetencji w zakresie AI, z uwzględnieniem wiedzy technicznej, doświadczenia, wykształcenia i przeszkolenia każdej osoby oraz kontekstu użycia[2].
Odruch
Przed użyciem narzędzia AI w swojej pracy zostać poinformowanym o ryzykach właściwych dla tego narzędzia (na przykład o halucynacji w przypadku narzędzia takiego jak ChatGPT)[3].
Po stronie organizacji
Organizacja może prowadzić wewnętrzny rejestr szkoleń lub działań wspierających, a Komisja wskazuje, że żaden certyfikat nie jest potrzebny[3].

O co chodzi

Artykuł 4 AI Act, czyli europejskiego rozporządzenia w sprawie AI, jest skierowany do dostawców i podmiotów stosujących systemy AI. Oczekuje od nich działań na rzecz kompetencji w zakresie AI ich personelu oraz innych osób zajmujących się w ich imieniu funkcjonowaniem i wykorzystaniem tych systemów[1]. Tekst opublikowany w 2024 roku mówi o zapewnieniu, w możliwie największym stopniu, „wystarczającego poziomu kompetencji w zakresie AI”[1].

Tekst ten został zmieniony w 2026 roku[4][5]. W wersji zmienionej obowiązek podejmowania środków pozostaje, ale nie wymaga on zapewnienia określonego poziomu kompetencji w zakresie AI w odniesieniu do danej osoby[2][3]. Ten artykuł wyjaśnia, co mówią rozporządzenie, Komisja Europejska i CNIL. Nie stanowi porady prawnej i nie rozstrzyga żadnego konkretnego przypadku.

Pytania wprost

Co oznaczają „kompetencje w zakresie AI”?

Rozporządzenie z 2024 roku definiuje je jako umiejętności, wiedzę i zrozumienie, które pozwalają dostawcom, podmiotom stosującym i osobom, których to dotyczy, wdrażać systemy AI w sposób świadomy. Pozwalają im też uświadomić sobie możliwości i ryzyka związane z AI oraz potencjalne szkody, które może ona wyrządzić[1].

Kogo to dotyczy?

Artykuł 4 dotyczy dostawców i podmiotów stosujących systemy AI[1]. Podmiot stosujący to osoba lub organizacja, która używa systemu AI pod własną kontrolą, z wyjątkiem użycia w ramach osobistej działalności o charakterze niezawodowym[1].

Komisja Europejska wyjaśnia, że obowiązek obejmuje każdą osobę w organizacji, która ma bezpośredni kontakt z systemem AI. „Inne osoby” nie są pracownikami, lecz osobami, które w znacznej mierze należą do zakresu działania organizacji, na przykład podwykonawca, usługodawca lub klient[3]. Według Komisji ramy prawne AI Act mają zastosowanie także poza Unią, gdy system AI jest wprowadzany do obrotu w Unii, używany w Unii lub gdy jego użycie dotyczy osób znajdujących się w Unii[3].

Czy tekst z 2024 roku jest tym, który obowiązuje dzisiaj?

Nie. Według CNIL zmieniona wersja rozporządzenia została przyjęta 24 lipca 2026 roku i weszła w życie 27 lipca 2026 roku[4]. Komisja Europejska również wskazuje, że omnibus w sprawie AI wszedł w życie 27 lipca 2026 roku[5].

Strona artykułu 4 w serwisie informacyjnym Komisji zawiera wersję zmienioną: opiera się na ujednoliconej wersji z EUR-Lex z 27 lipca 2026 roku, a trzy ustępy artykułu 4 są tam oznaczone jako zmienione[2]. Dziennik Urzędowy z 2024 roku[1] zawiera wersję pierwotną. Zmiany opisuje FAQ Komisji dotyczące kompetencji w zakresie AI[3].

Różnice, tak jak przedstawiają je teksty:

  • Tekst z 2024 roku: podejmować środki w celu zapewnienia, w możliwie największym stopniu, wystarczającego poziomu kompetencji w zakresie AI[1].
  • Wersja zmieniona: podejmować środki wspierające rozwój kompetencji w zakresie AI. Obowiązek nie nakazuje zapewnienia określonego poziomu kompetencji w zakresie AI danej osobie[2].
  • Komisja i państwa członkowskie wspierają wysiłki dostawców i podmiotów stosujących, w szczególności MŚP. Komisja musi opublikować praktyczne przykłady zapewnienia zgodności na jednolitej platformie informacyjnej[2].
  • Rada ds. AI (AI Board) musi przyjąć zalecenia, z uwzględnieniem europejskich ram kompetencji, aby wspierać Komisję i państwa członkowskie[2].

Komisja dodaje, że w organizacjach stosujących systemy AI wysokiego ryzyka obowiązek upewnienia się, że personel jest przeszkolony w zakresie nadzoru ze strony człowieka, pozostaje w mocy[3].

Od kiedy?

Artykuł 4 zaczął obowiązywać 2 lutego 2025 roku[3][5][6]. Przepisy dotyczące nadzoru i kontroli mają zastosowanie od 2 sierpnia 2026 roku[3]. Kontrola ta należy do krajowych organów nadzoru rynku, a nie do Biura ds. AI[3].

Czy potrzebne jest obowiązkowe szkolenie, certyfikat, osoba odpowiedzialna za AI?

Według Komisji nie narzuca się żadnego ścisłego wymogu ani obowiązkowego szkolenia i nie istnieje jeden wzorzec[3]. Artykuł 4 nie nakłada obowiązku mierzenia wiedzy pracowników o AI[3]. Nie narzuca się też żadnej szczególnej struktury zarządzania[3]. Natomiast poleganie na instrukcji obsługi lub polecanie personelowi jej przeczytania może w wielu przypadkach okazać się nieskuteczne[3].

Co grozi organizacji, która nic nie robi?

Według Komisji krajowe organy nadzoru rynku mogłyby nakładać sankcje i stosować inne środki na podstawie prawa krajowego. Każda sankcja musi być proporcjonalna, oparta na indywidualnym przypadku i uwzględniać charakter, wagę oraz umyślny lub niedbały charakter naruszenia. Komisja dodaje, że mogłoby to być bardziej prawdopodobne, jeśli istnieje dowód incydentu spowodowanego brakiem szkolenia lub wsparcia dla personelu lub innych osób[3].

Jak to działa

Komisja proponuje etapy, które należy rozważyć co najmniej przy budowie programu[3]:

  • zrozumieć AI w ogólności: czym jest, jak działa, jaka AI jest używana w organizacji, jakie są jej możliwości i zagrożenia;
  • określić swoje miejsce: czy organizacja tworzy systemy AI, czy używa wyłącznie systemów innej organizacji;
  • przyjrzeć się ryzyku systemów AI, które się dostarcza lub stosuje: co personel musi wiedzieć i jakich ryzyk musi być świadomy;
  • oprzeć działania na rzecz kompetencji w zakresie AI na tej analizie, z uwzględnieniem różnic w wiedzy, doświadczeniu, wykształceniu i przeszkoleniu, sektora oraz celu użycia.

Komisja dodaje, że etapy te obejmują aspekty prawne i etyczne oraz że zachęca się do powiązania z europejskim rozporządzeniem w sprawie AI oraz z zasadami etyki i zarządzania[3]. Nie narzuca wymogów właściwych dla danego sektora, ale sektor i cel użycia mają znaczenie przy projektowaniu działań[3].

Znaczenie ma także poziom ryzyka. W przypadku systemu wysokiego ryzyka Komisja wskazuje, że dodatkowe środki mogą być przydatne, aby personel wiedział, jak się z nim obchodzić i ograniczać jego ryzyka[3]. Wśród przykładów systemów wysokiego ryzyka CNIL wymienia systemy używane w rekrutacji[4].

Co robić

Komisja nie ustala jednej metody. Jej odpowiedzi pozwalają jednak wyodrębnić postępowanie w czterech krokach, zarówno po stronie organizacji, jak i pracownika.

  • Zmapować zastosowania. Sporządzić wykaz używanych narzędzi AI i zadać sobie pytanie, czy są tworzone wewnętrznie, czy dostarczane przez inną organizację[3].
  • Nazwać ryzyka dla każdego narzędzia. W przypadku pracownika, który używa ChatGPT do pisania tekstu reklamowego lub do tłumaczenia, Komisja wskazuje, że powinien on zostać poinformowany o ryzykach właściwych dla narzędzia, na przykład o halucynacji[3].
  • Dostosować szkolenie do zawodu i poziomu. W zależności od systemów i wiedzy każdej osoby mogą się sprawdzić różne poziomy szkolenia lub podejścia do nauki[3]. Komisja opisuje dla własnego personelu pakiety szkoleniowe przeznaczone dla trzech grup odbiorców: osób o profilu ogólnym, kierowników i programistów[3].
  • Zachować ślad. Organizacja może prowadzić wewnętrzny rejestr szkoleń lub innych działań wspierających[3].

MŚP mogą zwrócić się do European Digital Innovation Hubs, nazywanych dziś Experience Centres for AI, które mogą służyć jako pierwsze miejsce informacji o AI Act[3].

Pułapki

  • Brać repozytorium praktyk za dowód zgodności. Komisja uruchomiła repozytorium ponad 40 inicjatyw dotyczących kompetencji w zakresie AI, prowadzonych przez przedsiębiorstwa i sektor publiczny, aby sprzyjać wymianie[7]. Pisze, że powielanie tych praktyk nie daje automatycznie domniemania zgodności z artykułem 4 i że wykorzysta je do publikowania przykładów zgodności na jednolitej platformie informacyjnej[7][8].
  • Poprzestawać na instrukcji obsługi. Może ona nie wystarczyć[3].
  • Sądzić, że dyplom z AI zwalnia z wszelkich działań. Według Komisji osoba z wykształceniem lub doświadczeniem w tworzeniu AI jest zazwyczaj uważana za przeszkoloną, ale zależy to od narzędzia i jego kwalifikacji. Organizacja powinna mimo to przeanalizować, co ta osoba musi jeszcze wiedzieć, w tym o aspektach prawnych i etycznych[3].
  • Zapominać o osobach, które pracują dla organizacji, nie będąc jej pracownikami. Według Komisji zależy to od konkretnego rodzaju systemu AI i od ryzyka (na przykład w przypadku systemu wysokiego ryzyka). Zasadniczo osoby pracujące dla usługodawcy lub podwykonawcy potrzebują kompetencji w zakresie AI dostosowanych do zadania, tak jak pracownicy[3].
  • Mylić dwie wersje. „Wystarczający poziom” z tekstu z 2024 roku[1] nie występuje już w zmienionej wersji artykułu 4[2].

Źródła

  1. Office des publications de l'Union européenne, „Règlement (UE) 2024/1689 du Parlement européen et du Conseil du 13 juin 2024 (règlement sur l’intelligence artificielle)”, 12 lipca 2024. https://publications.europa.eu/resource/cellar/dc8116a1-3fe6-11ef-865a-01aa75ed71a1.0009.03/DOC_1 (dostęp 14 listopada 2026)
  2. Commission européenne, „AI Act Service Desk - Article 4: AI literacy”. https://ai-act-service-desk.ec.europa.eu/en/ai-act/article-4 (dostęp 14 listopada 2026)
  3. Commission européenne, „AI Literacy - Questions & Answers”. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/faqs/ai-literacy-questions-answers (dostęp 14 listopada 2026)
  4. CNIL, „Entrée en vigueur du règlement européen sur l’IA : les premières questions-réponses de la CNIL”, 12 lipca 2024. https://www.cnil.fr/fr/entree-en-vigueur-du-reglement-europeen-sur-lia-les-premieres-questions-reponses-de-la-cnil (dostęp 14 listopada 2026)
  5. Commission européenne, „AI Act”. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/regulatory-framework-ai (dostęp 14 listopada 2026)
  6. Commission européenne, „Navigating the AI Act”. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/faqs/navigating-ai-act (dostęp 14 listopada 2026)
  7. Commission européenne, „Repository of AI literacy practices”. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/repository-ai-literacy-practices (dostęp 14 listopada 2026)
  8. Commission européenne, „Living repository to foster learning and exchange on AI literacy”, 4 lutego 2025. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/living-repository-foster-learning-and-exchange-ai-literacy (dostęp 14 listopada 2026)