Cyberpediaod Brain

Whaling i oszustwo „na prezesa”: celem jest kierownictwo

Jak oszuści atakują kierownictwo albo podszywają się pod nie, by wymusić pilny przelew, i jak może zareagować pracownik.

Na tej stronie
  1. 1W 30 sekund
  2. 2O co chodzi
  3. 3Pytania wprost
  4. 4W skórze atakującego
  5. 5Co widać na ekranie
  6. 6Pod maską
  7. 7Analizy incydentów
  8. 8Źródła
  9. 9Zacytuj ten artykuł

W 30 sekund

Gdzie to się zdarza
Przez telefon, w wiadomościach elektronicznych albo w jednym i drugim[1].
Czego chce atakujący
Doprowadzić do wpłaty pieniędzy na rachunek bankowy należący do cyberprzestępców[1].
Odruch
Potwierdzić żądanie, dzwoniąc do znanej osoby kontaktowej, na numer, który nie pochodzi z otrzymanej wiadomości[2], i nie omijać wewnętrznej, niepodlegającej odstępstwom procedury weryfikacji i zatwierdzania przez przełożonych[1].
Jeśli już się stało
Natychmiast powiadomić przełożonych, dział księgowości i bank oraz złożyć zawiadomienie równolegle do działań podejmowanych w banku[1].
Plan artykułu

O co chodzi

Whaling i oszustwo „na prezesa” prowadzą do tego samego skutku: przelewu, którego nikt nie planował, zleconego w imieniu członka kierownictwa. Cybermalveillance.gouv.fr zalicza te oszustwa do wyłudzeń na fałszywe polecenia przelewu (FOVI), których celem jest skłonienie ofiary, przez perswazję, groźby lub różne naciski, do wykonania nieplanowanego przelewu środków[1]. Gdy żądanie jest przedstawiane jako pochodzące od członka kierownictwa i mające charakter „pilny i poufny”, mówi się o oszustwie „na prezesa”[1].

Dla pracownika księgowości wszystko rozstrzyga się w wiadomości lub rozmowie telefonicznej, która wydaje się pochodzić od kierownictwa. CNIL wskazuje, że ten atak może dotyczyć wszystkich przedsiębiorstw, niezależnie od ich wielkości i branży[2]. Według Proofpoint oba terminy bywają używane zamiennie: whaling jest wymierzony w samo kierownictwo, a oszustwo na prezesa wykorzystuje jego tożsamość, by skłonić do działania innych pracowników[3].

Pytania wprost

Jaka jest różnica między whalingiem, oszustwem na prezesa i FOVI?

FOVI to kategoria ogólna: nieplanowany przelew wymuszony naciskiem[1]. Oszustwo na prezesa jest jej odmianą, w której żądanie wydaje się pochodzić od członka kierownictwa[1]. Whaling natomiast jest formą phishingu wymierzoną bezpośrednio w kadrę kierowniczą, taką jak prezesi czy dyrektorzy finansowi[3].

Dlaczego piszą do mnie, a nie do członka kierownictwa?

Według Proofpoint atakujący wiedzą, że kierownictwo jest szkolone w rozpoznawaniu zagrożeń. Wybierają więc raczej pracownika, którym łatwiej manipulować i który może mieć prawo zlecić przelew[4]. Wiadomości często są kierowane do określonych działów, takich jak kadry czy rozliczenia z dostawcami[4].

Członek kierownictwa prosi mnie o pilny i poufny przelew: co robić?

CNIL zaleca skontaktowanie się telefonicznie lub osobiście ze znanymi osobami kontaktowymi w firmie, a nie za pomocą danych podanych w wiadomości, aby potwierdzić żądanie płatności lub zmiany danych rachunku bankowego[2]. CISA wskazuje, że jeśli bank kontaktuje się z firmą w celu zweryfikowania przelewu, personel powinien opóźnić operację do czasu dalszych sprawdzeń[5]. Cybermalveillance.gouv.fr zaleca organizacjom wewnętrzną, niepodlegającą odstępstwom procedurę zatwierdzania przez przełożonych dla nieprzewidzianych przelewów[1].

Co robić, jeśli przelew już wyszedł?

Cybermalveillance.gouv.fr zaleca zidentyfikowanie wszystkich przelewów wykonanych, oczekujących lub planowanych na rachunek oszusta, poinformowanie przełożonych i działu księgowości oraz zażądanie zablokowania tych danych rachunku bankowego w aplikacjach biznesowych[1]. Jeśli przelew nie został jeszcze wykonany, należy natychmiast skontaktować się z działem księgowości, aby go wstrzymać[1]. Jeśli już wyszedł, należy powiadomić bank i zażądać zwrotu środków. Według tej samej karty informacyjnej złożenie zawiadomienia będzie konieczne i zwiększy szanse na odzyskanie pieniędzy[1].

Trzeba też zachować dowody: numery telefonów, otrzymane wiadomości, polecenia przelewu i faktury[1]. Jeśli oszustwo mogło zostać umożliwione przez włamanie do poczty, hasło do niej należy niezwłocznie zmienić[1]. Zawiadomienie składa się na komisariacie, w żandarmerii lub pisemnie do prokuratora Republiki, jak najszybciej po stwierdzeniu oszustwa[1]. Proofpoint radzi też zgłosić wiadomość osobom odpowiedzialnym za cyberbezpieczeństwo, które mogą ostrzec pozostałych pracowników[4].

Co grozi oszustowi?

Według Cybermalveillance.gouv.fr oszustwo jest przestępstwem zagrożonym karą pięciu lat pozbawienia wolności i grzywną w wysokości 375 000 euro, a usiłowanie podlega tym samym karom[1]. W zależności od przypadku mogą zostać przyjęte także podszywanie się pod inną osobę i nieuprawniony dostęp do systemu informatycznego[1].

W skórze atakującego

Atak zaczyna się od zbadania przedsiębiorstwa. Według CNIL informacje dostępne w sieci pozwalają dość dokładnie ustalić branżę przedsiębiorstwa, jego klientów i dostawców. Oferty pracy i schematy organizacyjne pokazują, kto pracuje w którym dziale i jak zbudowany jest łańcuch decyzyjny[2]. Proofpoint dodaje, że atakujący wykorzystują strony internetowe przedsiębiorstwa i LinkedIn, by wyszukać nazwiska członków kierownictwa, ich adresy poczty elektronicznej i systemy fakturowania. Ten etap może trwać kilka dni[4].

Następnie atakujący rejestruje nazwę domeny zbliżoną do nazwy przedsiębiorstwa, dostawcy lub znanego organu skarbowego[2]. Tworzy adres na nazwisko prezesa lub innego członka kierownictwa, po czym pisze do osoby, która jest jego celem, z prośbą o przesłanie pieniędzy[4].

Inna droga polega na przejęciu kontroli nad prawdziwą skrzynką pocztową. CISA opisuje przypadki, w których konto prezesa lub dyrektora finansowego zostaje przejęte, by pisać do pracownika zdolnego do wykonywania przelewów. Zanim atakujący przystąpi do działania, obserwuje korespondencję przedsiębiorstwa i podróże jego kierownictwa. W niektórych przypadkach kazał automatycznie przekazywać wiadomości otrzymywane przez ofiarę na własny adres[5].

Atakujący stawia na pilność. Według Proofpoint, jeśli cel ma zbyt dużo czasu na namysł, może zrozumieć, że to oszustwo[4]. W przypadku członków kierownictwa atakowanych bezpośrednio whaling często zaczyna się od mało ryzykownych wymian wiadomości, które budują zaufanie przed prośbami finansowymi[3].

Co widać na ekranie

Wiadomość przedstawia się jako pilne żądanie, rzekomo zatwierdzone na najwyższym szczeblu, które skłania do zapłaty bez zwłoki[2]. Poniższy przykład jest zneutralizowaną ilustracją: adres jest fikcyjny, a treść sparafrazowana.

Fragment
Ilustracja (adres zneutralizowany, wiadomość sparafrazowana)
Od: [email protected]
Temat: [żądanie przelewu przedstawione jako pilne i poufne]
[wiadomość żąda natychmiastowej płatności na rachunek podany w tekście]

Sygnały ostrzegawcze sprowadzają się do kilku punktów:

  • Nazwa domeny, która różni się jednym znakiem lub rozszerzeniem od oficjalnej domeny, na przykład „enterprise” lub „entrreprise” zamiast „entreprise”[2].
  • Nieoczekiwane żądanie przelewu albo zmiana danych rachunku bankowego dostawcy lub pracownika[1].
  • Podkreślana pilność i poufność[1].
  • Tekst niekoniecznie długi ani poprawnie napisany: według Proofpoint pilność sprawia, że te wady przestają być zauważane[4].
  • Rozmowa telefoniczna z osobą, która podaje się za osobę z księgowości organizacji, aby zwiększyć presję[4].

Rachunek bankowy oszusta często znajduje się za granicą[1]. Fałszywa faktura, spójna z trwającym zamówieniem, może także skłonić do zapłaty na rachunek cyberprzestępców[2].

Pod maskąZespoły IT

CNIL opisuje dwie techniki tworzenia fałszywej domeny. Typosquatting polega na zarejestrowaniu zbliżonej nazwy przez zmianę jednego znaku, jak w literówce. Cybersquatting zmienia na przykład rozszerzenie, z entreprise.fr na entreprise.com[2]. Wiadomość jest wtedy ukierunkowanym phishingiem („spear phishing”), wzbogaconym o informacje z kontekstu, by wyglądała wiarygodnie, takie jak trwająca płatność lub zamówienie[2].

Atak może też wyjść z adresu wewnętrznego. Jeśli skradziono parę identyfikator i hasło pracownika, przestępca może pisać z jego prawdziwej skrzynki, co uwiarygadnia wydane polecenie[2]. CISA wyjaśnia, że gdy atakujący używa zwodniczego adresu, różnica jest bardzo subtelna i adres łatwo może uchodzić za prawdziwy[5].

Oszustwa z wykorzystaniem poczty firmowej (BEC) często nie zawierają ani zainfekowanych odnośników, ani załączników, co utrudnia ich wykrycie, według Proofpoint[6]. Proofpoint zauważa też, że generatywna AI może posłużyć do pisania fałszywych wiadomości naśladujących styl, ton i podpis danej osoby: „Bad actors can use GenAI to write fake emails and texts that mimic the style, tone, and signature of a spoofed individual.”[3]

Analizy incydentówPrawdziwe przypadki

Sefri-Cime, grudzień 2022

Sefri-Cime, paryski deweloper, stał się w grudniu 2022 celem międzynarodowego gangu zajmującego się oszustwami na prezesa. Grupa ukradła 38 milionów euro w jednym oszustwie, a następnie wyprała je przez konta bankowe w kilku krajach, w tym w Chinach i Izraelu[6]. Dyrektor finansowy otrzymał wiadomość od osoby przedstawiającej się jako adwokat w znanej francuskiej firmie księgowej. W ciągu kilku dni oszust zdobył jego zaufanie i skutecznie żądał dużych, pilnych przelewów na kilka milionów euro[6].

Cottage Grove (Minnesota), 2021

Miasto Cottage Grove zatrudniło firmę Genslinger & Sons do prac przy kanalizacji w połowie 2021 roku. Kilka miesięcy później specjalista ds. księgowości miasta wysłał wiadomość na nieprawidłowy adres w domenie „genslingerandsons.com”. Pięć dni później oszust podający się za prezesa firmy poprosił go o zaktualizowanie danych płatności[6]. Miasto wysłało dwie duże płatności na nowy rachunek, w sumie 1,2 miliona dolarów. Kradzież wykryto dopiero kilka miesięcy później, gdy firma upomniała się o swoje płatności, a miasto dowiedziało się, że prawdziwy prezes od tygodni przebywał na urlopie[6].

Australijski fundusz hedgingowy, 2020

W 2020 roku australijski fundusz hedgingowy stracił 8,7 miliona dolarów, gdy jeden z jego współzałożycieli otworzył fałszywe zaproszenie Zoom. Zainstalowało ono złośliwy kod, który wygenerował fałszywe faktury w poczcie funduszu[3].

Belgijski bank, 2016

W 2016 roku belgijski bank stracił 75 milionów dolarów po tym, jak cyberprzestępcy wymierzyli atak w jego prezesa podczas rutynowego audytu wewnętrznego[3].

Źródła

  1. Cybermalveillance.gouv.fr, „La fraude au virement bancaire (FOVI) ou au faux ordre de virement”, 27 stycznia 2021. https://www.cybermalveillance.gouv.fr/tous-nos-contenus/fiches-reflexes/escroquerie-faux-ordres-virement-fovi (dostęp 14 listopada 2026)
  2. CNIL, „Le faux ordre de virement international ou « fraude au président »”, 9 kwietnia 2021. https://www.cnil.fr/fr/le-faux-ordre-de-virement-international-ou-fraude-au-president (dostęp 14 listopada 2026)
  3. Proofpoint, „What Is Whaling Phishing? Definition | Proofpoint US”, 5 marca 2025. https://www.proofpoint.com/us/threat-reference/whaling (dostęp 14 listopada 2026)
  4. Proofpoint, „What Is CEO Fraud? - About Attacks, Prevention & More | Proofpoint US”, 9 grudnia 2021. https://www.proofpoint.com/us/threat-reference/ceo-fraud (dostęp 14 listopada 2026)
  5. CISA, „Business Email Compromise Continues to Swindle and Defraud U.S. Businesses | CISA”. https://www.cisa.gov/news-events/alerts/2015/06/24/business-email-compromise-continues-swindle-and-defraud-us-businesses (dostęp 14 listopada 2026)
  6. Proofpoint, „10 Real-World Examples of BEC Scams & Attacks | Proofpoint US”, 22 września 2023. https://www.proofpoint.com/us/blog/email-and-cloud-threats/10-real-world-business-email-compromise-bec-scam-examples (dostęp 14 listopada 2026)