Whaling i oszustwo „na prezesa”: celem jest kierownictwo
Jak oszuści atakują kierownictwo albo podszywają się pod nie, by wymusić pilny przelew, i jak może zareagować pracownik.
Na tej stronie
W 30 sekund
- Gdzie to się zdarza
- Przez telefon, w wiadomościach elektronicznych albo w jednym i drugim[1].
- Czego chce atakujący
- Doprowadzić do wpłaty pieniędzy na rachunek bankowy należący do cyberprzestępców[1].
- Odruch
- Potwierdzić żądanie, dzwoniąc do znanej osoby kontaktowej, na numer, który nie pochodzi z otrzymanej wiadomości[2], i nie omijać wewnętrznej, niepodlegającej odstępstwom procedury weryfikacji i zatwierdzania przez przełożonych[1].
- Jeśli już się stało
- Natychmiast powiadomić przełożonych, dział księgowości i bank oraz złożyć zawiadomienie równolegle do działań podejmowanych w banku[1].
O co chodzi
Whaling i oszustwo „na prezesa” prowadzą do tego samego skutku: przelewu, którego nikt nie planował, zleconego w imieniu członka kierownictwa. Cybermalveillance.gouv.fr zalicza te oszustwa do wyłudzeń na fałszywe polecenia przelewu (FOVI), których celem jest skłonienie ofiary, przez perswazję, groźby lub różne naciski, do wykonania nieplanowanego przelewu środków[1]. Gdy żądanie jest przedstawiane jako pochodzące od członka kierownictwa i mające charakter „pilny i poufny”, mówi się o oszustwie „na prezesa”[1].
Dla pracownika księgowości wszystko rozstrzyga się w wiadomości lub rozmowie telefonicznej, która wydaje się pochodzić od kierownictwa. CNIL wskazuje, że ten atak może dotyczyć wszystkich przedsiębiorstw, niezależnie od ich wielkości i branży[2]. Według Proofpoint oba terminy bywają używane zamiennie: whaling jest wymierzony w samo kierownictwo, a oszustwo na prezesa wykorzystuje jego tożsamość, by skłonić do działania innych pracowników[3].
Pytania wprost
Jaka jest różnica między whalingiem, oszustwem na prezesa i FOVI?
FOVI to kategoria ogólna: nieplanowany przelew wymuszony naciskiem[1]. Oszustwo na prezesa jest jej odmianą, w której żądanie wydaje się pochodzić od członka kierownictwa[1]. Whaling natomiast jest formą phishingu wymierzoną bezpośrednio w kadrę kierowniczą, taką jak prezesi czy dyrektorzy finansowi[3].
Dlaczego piszą do mnie, a nie do członka kierownictwa?
Według Proofpoint atakujący wiedzą, że kierownictwo jest szkolone w rozpoznawaniu zagrożeń. Wybierają więc raczej pracownika, którym łatwiej manipulować i który może mieć prawo zlecić przelew[4]. Wiadomości często są kierowane do określonych działów, takich jak kadry czy rozliczenia z dostawcami[4].
Członek kierownictwa prosi mnie o pilny i poufny przelew: co robić?
CNIL zaleca skontaktowanie się telefonicznie lub osobiście ze znanymi osobami kontaktowymi w firmie, a nie za pomocą danych podanych w wiadomości, aby potwierdzić żądanie płatności lub zmiany danych rachunku bankowego[2]. CISA wskazuje, że jeśli bank kontaktuje się z firmą w celu zweryfikowania przelewu, personel powinien opóźnić operację do czasu dalszych sprawdzeń[5]. Cybermalveillance.gouv.fr zaleca organizacjom wewnętrzną, niepodlegającą odstępstwom procedurę zatwierdzania przez przełożonych dla nieprzewidzianych przelewów[1].
Co robić, jeśli przelew już wyszedł?
Cybermalveillance.gouv.fr zaleca zidentyfikowanie wszystkich przelewów wykonanych, oczekujących lub planowanych na rachunek oszusta, poinformowanie przełożonych i działu księgowości oraz zażądanie zablokowania tych danych rachunku bankowego w aplikacjach biznesowych[1]. Jeśli przelew nie został jeszcze wykonany, należy natychmiast skontaktować się z działem księgowości, aby go wstrzymać[1]. Jeśli już wyszedł, należy powiadomić bank i zażądać zwrotu środków. Według tej samej karty informacyjnej złożenie zawiadomienia będzie konieczne i zwiększy szanse na odzyskanie pieniędzy[1].
Trzeba też zachować dowody: numery telefonów, otrzymane wiadomości, polecenia przelewu i faktury[1]. Jeśli oszustwo mogło zostać umożliwione przez włamanie do poczty, hasło do niej należy niezwłocznie zmienić[1]. Zawiadomienie składa się na komisariacie, w żandarmerii lub pisemnie do prokuratora Republiki, jak najszybciej po stwierdzeniu oszustwa[1]. Proofpoint radzi też zgłosić wiadomość osobom odpowiedzialnym za cyberbezpieczeństwo, które mogą ostrzec pozostałych pracowników[4].
Co grozi oszustowi?
Według Cybermalveillance.gouv.fr oszustwo jest przestępstwem zagrożonym karą pięciu lat pozbawienia wolności i grzywną w wysokości 375 000 euro, a usiłowanie podlega tym samym karom[1]. W zależności od przypadku mogą zostać przyjęte także podszywanie się pod inną osobę i nieuprawniony dostęp do systemu informatycznego[1].
W skórze atakującego
Atak zaczyna się od zbadania przedsiębiorstwa. Według CNIL informacje dostępne w sieci pozwalają dość dokładnie ustalić branżę przedsiębiorstwa, jego klientów i dostawców. Oferty pracy i schematy organizacyjne pokazują, kto pracuje w którym dziale i jak zbudowany jest łańcuch decyzyjny[2]. Proofpoint dodaje, że atakujący wykorzystują strony internetowe przedsiębiorstwa i LinkedIn, by wyszukać nazwiska członków kierownictwa, ich adresy poczty elektronicznej i systemy fakturowania. Ten etap może trwać kilka dni[4].
Następnie atakujący rejestruje nazwę domeny zbliżoną do nazwy przedsiębiorstwa, dostawcy lub znanego organu skarbowego[2]. Tworzy adres na nazwisko prezesa lub innego członka kierownictwa, po czym pisze do osoby, która jest jego celem, z prośbą o przesłanie pieniędzy[4].
Inna droga polega na przejęciu kontroli nad prawdziwą skrzynką pocztową. CISA opisuje przypadki, w których konto prezesa lub dyrektora finansowego zostaje przejęte, by pisać do pracownika zdolnego do wykonywania przelewów. Zanim atakujący przystąpi do działania, obserwuje korespondencję przedsiębiorstwa i podróże jego kierownictwa. W niektórych przypadkach kazał automatycznie przekazywać wiadomości otrzymywane przez ofiarę na własny adres[5].
Atakujący stawia na pilność. Według Proofpoint, jeśli cel ma zbyt dużo czasu na namysł, może zrozumieć, że to oszustwo[4]. W przypadku członków kierownictwa atakowanych bezpośrednio whaling często zaczyna się od mało ryzykownych wymian wiadomości, które budują zaufanie przed prośbami finansowymi[3].
Co widać na ekranie
Wiadomość przedstawia się jako pilne żądanie, rzekomo zatwierdzone na najwyższym szczeblu, które skłania do zapłaty bez zwłoki[2]. Poniższy przykład jest zneutralizowaną ilustracją: adres jest fikcyjny, a treść sparafrazowana.
Ilustracja (adres zneutralizowany, wiadomość sparafrazowana)
Od: [email protected]
Temat: [żądanie przelewu przedstawione jako pilne i poufne]
[wiadomość żąda natychmiastowej płatności na rachunek podany w tekście]Sygnały ostrzegawcze sprowadzają się do kilku punktów:
- Nazwa domeny, która różni się jednym znakiem lub rozszerzeniem od oficjalnej domeny, na przykład „enterprise” lub „entrreprise” zamiast „entreprise”[2].
- Nieoczekiwane żądanie przelewu albo zmiana danych rachunku bankowego dostawcy lub pracownika[1].
- Podkreślana pilność i poufność[1].
- Tekst niekoniecznie długi ani poprawnie napisany: według Proofpoint pilność sprawia, że te wady przestają być zauważane[4].
- Rozmowa telefoniczna z osobą, która podaje się za osobę z księgowości organizacji, aby zwiększyć presję[4].
Rachunek bankowy oszusta często znajduje się za granicą[1]. Fałszywa faktura, spójna z trwającym zamówieniem, może także skłonić do zapłaty na rachunek cyberprzestępców[2].
Pod maskąZespoły IT
CNIL opisuje dwie techniki tworzenia fałszywej domeny. Typosquatting polega na zarejestrowaniu zbliżonej nazwy przez zmianę jednego znaku, jak w literówce. Cybersquatting zmienia na przykład rozszerzenie, z entreprise.fr na entreprise.com[2]. Wiadomość jest wtedy ukierunkowanym phishingiem („spear phishing”), wzbogaconym o informacje z kontekstu, by wyglądała wiarygodnie, takie jak trwająca płatność lub zamówienie[2].
Atak może też wyjść z adresu wewnętrznego. Jeśli skradziono parę identyfikator i hasło pracownika, przestępca może pisać z jego prawdziwej skrzynki, co uwiarygadnia wydane polecenie[2]. CISA wyjaśnia, że gdy atakujący używa zwodniczego adresu, różnica jest bardzo subtelna i adres łatwo może uchodzić za prawdziwy[5].
Oszustwa z wykorzystaniem poczty firmowej (BEC) często nie zawierają ani zainfekowanych odnośników, ani załączników, co utrudnia ich wykrycie, według Proofpoint[6]. Proofpoint zauważa też, że generatywna AI może posłużyć do pisania fałszywych wiadomości naśladujących styl, ton i podpis danej osoby: „Bad actors can use GenAI to write fake emails and texts that mimic the style, tone, and signature of a spoofed individual.”[3]
Analizy incydentówPrawdziwe przypadki
Sefri-Cime, grudzień 2022
Sefri-Cime, paryski deweloper, stał się w grudniu 2022 celem międzynarodowego gangu zajmującego się oszustwami na prezesa. Grupa ukradła 38 milionów euro w jednym oszustwie, a następnie wyprała je przez konta bankowe w kilku krajach, w tym w Chinach i Izraelu[6]. Dyrektor finansowy otrzymał wiadomość od osoby przedstawiającej się jako adwokat w znanej francuskiej firmie księgowej. W ciągu kilku dni oszust zdobył jego zaufanie i skutecznie żądał dużych, pilnych przelewów na kilka milionów euro[6].
Cottage Grove (Minnesota), 2021
Miasto Cottage Grove zatrudniło firmę Genslinger & Sons do prac przy kanalizacji w połowie 2021 roku. Kilka miesięcy później specjalista ds. księgowości miasta wysłał wiadomość na nieprawidłowy adres w domenie „genslingerandsons.com”. Pięć dni później oszust podający się za prezesa firmy poprosił go o zaktualizowanie danych płatności[6]. Miasto wysłało dwie duże płatności na nowy rachunek, w sumie 1,2 miliona dolarów. Kradzież wykryto dopiero kilka miesięcy później, gdy firma upomniała się o swoje płatności, a miasto dowiedziało się, że prawdziwy prezes od tygodni przebywał na urlopie[6].
Australijski fundusz hedgingowy, 2020
W 2020 roku australijski fundusz hedgingowy stracił 8,7 miliona dolarów, gdy jeden z jego współzałożycieli otworzył fałszywe zaproszenie Zoom. Zainstalowało ono złośliwy kod, który wygenerował fałszywe faktury w poczcie funduszu[3].
Belgijski bank, 2016
W 2016 roku belgijski bank stracił 75 milionów dolarów po tym, jak cyberprzestępcy wymierzyli atak w jego prezesa podczas rutynowego audytu wewnętrznego[3].
Źródła
- Cybermalveillance.gouv.fr, „La fraude au virement bancaire (FOVI) ou au faux ordre de virement”, 27 stycznia 2021. https://www.cybermalveillance.gouv.fr/tous-nos-contenus/fiches-reflexes/escroquerie-faux-ordres-virement-fovi (dostęp 14 listopada 2026)
- CNIL, „Le faux ordre de virement international ou « fraude au président »”, 9 kwietnia 2021. https://www.cnil.fr/fr/le-faux-ordre-de-virement-international-ou-fraude-au-president (dostęp 14 listopada 2026)
- Proofpoint, „What Is Whaling Phishing? Definition | Proofpoint US”, 5 marca 2025. https://www.proofpoint.com/us/threat-reference/whaling (dostęp 14 listopada 2026)
- Proofpoint, „What Is CEO Fraud? - About Attacks, Prevention & More | Proofpoint US”, 9 grudnia 2021. https://www.proofpoint.com/us/threat-reference/ceo-fraud (dostęp 14 listopada 2026)
- CISA, „Business Email Compromise Continues to Swindle and Defraud U.S. Businesses | CISA”. https://www.cisa.gov/news-events/alerts/2015/06/24/business-email-compromise-continues-swindle-and-defraud-us-businesses (dostęp 14 listopada 2026)
- Proofpoint, „10 Real-World Examples of BEC Scams & Attacks | Proofpoint US”, 22 września 2023. https://www.proofpoint.com/us/blog/email-and-cloud-threats/10-real-world-business-email-compromise-bec-scam-examples (dostęp 14 listopada 2026)
Zacytuj ten artykuł
Brain, „Whaling i oszustwo „na prezesa”: celem jest kierownictwo”, Cyberpedia, 2026. https:/
BibTeX
@misc{brain_cp003_pl_2026,
author = {Brain},
title = {Whaling i oszustwo „na prezesa”: celem jest kierownictwo},
year = {2026},
howpublished = {Cyberpedia},
url = {https://startbrain.io/cyberpedia/pl/articles/whaling-oszustwo-na-prezesa-fovi/},
note = {CC BY 4.0}
}