Cyberpediaod Brain

Tablice tęczowe i solenie haseł

Jak atakujący odzyskuje hasła z wykradzionych skrótów, czym jest tablica tęczowa i co zmienia solenie haseł.

Na tej stronie
  1. 1W 30 sekund
  2. 2O co chodzi
  3. 3Pytania wprost
  4. 4W skórze atakującego
  5. 5Co widać na ekranie
  6. 6Pod maską
  7. 7Analizy incydentów
  8. 8Źródła
  9. 9Zacytuj ten artykuł

W 30 sekund

Gdzie to się zdarza
Po kradzieży bazy kont[1] albo po wyodrębnieniu skrótów ze stanowiska z Windows lub z katalogu firmowego[3][4].
Czego chce atakujący
Zamienić skróty na czytelne hasła, a następnie zalogować się do systemów i usług, do których konto daje dostęp[2].
Odruch
Długie, inne hasło do każdej usługi, przechowywane w menedżerze haseł, oraz uwierzytelnianie dwuskładnikowe wszędzie tam, gdzie jest dostępne[5][6].
Jeśli już się stało
Zmienić hasło, którego to dotyczy, a następnie hasło do każdej innej usługi, w której zostało użyte ponownie[7].

O co chodzi

Usługa online nie powinna przechowywać Pana/Pani hasła w niezmienionej postaci. Zachowuje jego skrót, obliczony przez funkcję skrótu, którego nie da się cofnąć: nawet mając skrót, atakujący nie może go użyć bezpośrednio, by zalogować się w imieniu Pana/Pani[1]. Pozostaje mu jedna metoda: wybrać prawdopodobne hasło, obliczyć jego skrót i porównać go z tym, który wykradł. Jeśli skróty się zgadzają, atakujący zna Pana/Pani hasło[1].

Tablica tęczowa pozwala nie powtarzać tych obliczeń za każdym razem: to wstępnie obliczona tablica skrótów, którą MITRE wymienia wśród sposobów łamania skrótów[2]. Solenie, czyli losowa wartość właściwa dla każdego użytkownika i dodawana do hasła przed obliczeniem skrótu, sprawia, że takie wstępnie obliczone tablice przestają być przydatne[1]. Ten artykuł opisuje mechanizm, to, co może zobaczyć ofiara, oraz działania, które mają znaczenie dla pracownika.

Pytania wprost

Czym jest skrót hasła?

To wynik funkcji jednokierunkowej: skrótu nie da się „odszyfrować”, by odzyskać tekst pierwotny, ale można sprawdzić, czy wpisane hasło daje ten sam skrót[1]. Haseł nie wolno nigdy przechowywać jawnym tekstem[7].

Czym jest tablica tęczowa?

To tablica skrótów obliczonych z góry. Atakujący korzysta z niej zamiast obliczać, hasło po haśle, skrót każdego kandydata[1][2].

Czym jest solenie?

Sól to losowy ciąg znaków, unikalny dla każdego użytkownika, dodawany do hasła podczas obliczania skrótu[1]. Według OWASP wynikają z tego trzy skutki. Atakujący musi łamać skróty jeden po drugim, razem z ich solą, zamiast raz obliczyć skrót i porównać go ze wszystkimi skrótami w bazie. Wstępnie obliczone tablice przestają być przydatne. Nie można też stwierdzić, że dwóch użytkowników ma to samo hasło, bez złamania ich skrótów, ponieważ różne sole dają różne skróty[1].

Czy solenie wystarcza?

Nie. Nie czyni ono słabego hasła mocnym. Atakujący może nadal wypróbowywać listy haseł pochodzących z innych zaatakowanych serwisów, słowniki popularnych haseł albo testować wszystko atakiem siłowym[1]. Dzięki procesorom graficznym i serwerom wynajmowanym w chmurze koszt takich prób pozostaje stosunkowo niski, zwłaszcza gdy nie są przestrzegane dobre praktyki haszowania[1].

Jakie hasło jest najbardziej odporne?

CNIL zauważa, że wybieranie haseł „łatwych do zapamiętania” ułatwia ataki słownikowe, które testują słowa, imiona i ich klasyczne pochodne: ze słowa „kangourou” sprawdza się na przykład „k4ng0urou”, „kangourou01” lub „KaNgOuRoU”[7]. Dla hasła bez innej ochrony CNIL ustala minimum 80 bitów entropii i podaje trzy równoważne przykłady: 12 znaków łączących wielkie litery, małe litery, cyfry i znaki specjalne, 14 znaków bez obowiązkowego znaku specjalnego albo fraza hasłowa złożona z co najmniej 7 słów[7]. NIST wymaga od usług minimum 15 znaków dla hasła używanego samodzielnie i zaleca, by dopuszczać co najmniej 64 znaki[5].

Co robić, gdy usługa ogłasza wyciek?

Według CNIL usługa musi wymusić zmianę hasła przy następnym logowaniu i zalecić zmianę haseł do innych usług, jeśli były używane ponownie[7]. MITRE zaleca proaktywne resetowanie kont, o których wiadomo, że należą do danych logowania pochodzących z wycieku, natychmiast albo po wykryciu prób ataku siłowego[8]. Uwierzytelnianie dwuskładnikowe należy do środków, które MITRE wymienia w odniesieniu do takich ataków[8].

Czy hasła mają zniknąć?

Brytyjskie NCSC wskazuje, że klucze dostępu (passkeys) są bezpieczniejszą i prostszą metodą logowania oraz że powinny być domyślną opcją uwierzytelniania dla ogółu użytkowników[9]. Dopóki usługa wymaga hasła, obowiązują powyższe zasady.

W skórze atakującego

Atakujący zaczyna od zdobycia skrótów. Na stanowisku z Windows baza SAM zawiera konta lokalne, a jej wyodrębnienie wymaga dostępu na poziomie SYSTEM[3]. W firmie może wymierzyć w plik katalogu Active Directory, znajdujący się domyślnie na kontrolerze domeny, albo szukać kopii zapasowych zawierających te same informacje[4]. MITRE zalicza do narzędzi tego rodzaju Mimikatz, który potrafi uzyskać dane logowania Windows w postaci jawnej[10]. W przypadku strony internetowej źródłem jest baza danych, na przykład po wykorzystaniu luki typu wstrzyknięcie SQL albo po kradzieży kopii zapasowej[1].

Potem następują obliczenia. Według MITRE łamanie skrótów odbywa się zazwyczaj na systemach kontrolowanych przez atakującego, poza siecią ofiary[2]. Istnieją techniki systematycznego zgadywania haseł, które dały te skróty, a atakujący może też sięgnąć po tablicę tęczową[2]. Odzyskane hasło służy następnie do logowania się do systemów, zasobów i usług, do których konto ma dostęp[2].

Jeśli baza jest solona, wstępnie obliczona tablica nie przydaje się do niczego: atakujący musi łamać skróty jeden po drugim, razem z ich solą[1].

Co widać na ekranie

Użytkownik na ogół nie widzi niczego z łamania, które odbywa się najczęściej na systemach atakującego, poza siecią ofiary[2].

Oznaki pojawiają się później. MITRE opisuje, od strony zespołów obrony, nagłe prawidłowe logowania na konta, których dane logowania zostały wyodrębnione, a które wcześniej nie uwierzytelniły się pomyślnie, oraz udane logowania na routery lub przełączniki z kont, których skróty zostały wyodrębnione, co sugeruje łamanie offline[2].

Drugim sygnałem jest powiadomienie od usługi. Po naruszeniu bezpieczeństwa musi ona wymusić zmianę hasła przy następnym logowaniu i zachęcić do zmiany haseł do innych kont, na których było użyte ponownie[7]. Ten komunikat jest powodem, by zmienić swoje hasła bez zwłoki.

Pod maskąZespoły IT

Szybkie haszowanie pomaga atakującemu. OWASP podkreśla, że MD5 i SHA-1 zaprojektowano jako szybkie, podczas gdy algorytm przechowywania haseł musi być powolny, z regulowanym współczynnikiem pracy[1]. Zaleca Argon2id, bcrypt lub PBKDF2 i wskazuje, że szybkie algorytmy, takie jak SHA-256, nie nadają się, ponieważ pozwalają bardzo szybko testować dużą liczbę kandydatów[1]. CNIL wymienia scrypt i Argon2 wśród wyspecjalizowanych funkcji, o których wspomina ANSSI, i wymaga funkcji nieodwracalnej, uwzględniającej sól lub klucz[7].

NIST ustala zasady po stronie usługi. Według NIST hasła muszą być solone i haszowane za pomocą odpowiedniego schematu, sól musi mieć co najmniej 32 bity i być dobrana tak, by ograniczać kolizje między solami zapisanych skrótów, a zarówno sól, jak i skrót muszą być przechowywane dla każdego hasła[5]. NIST zaleca też dodatkową operację z użyciem tajnego klucza, przechowywanego oddzielnie od skrótów, co sprawia, że łamanie jest niepraktyczne, dopóki ten klucz pozostaje tajny[5]. OWASP nazywa tę ochronę pieprzem, wspólnym dla wszystkich haseł, w odróżnieniu od soli[1].

Stare bazy stwarzają szczególny problem. Aplikacje, które używają MD5 lub SHA-1, mogą przejść na nowoczesny algorytm, ale ich dawne skróty pozostają zapisane, dopóki użytkownik nie zaloguje się ponownie[1].

Analizy incydentówPrawdziwe przypadki

Maj 2021: organizacja pozarządowa i przewidywalne hasło

Ten przypadek nie dotyczy tablicy tęczowej, ale pokazuje cenę prostego hasła. We wspólnym komunikacie z marca 2022 roku FBI i CISA podają, że już w maju 2021 roku rosyjscy aktorzy wspierani przez państwo przeniknęli do sieci organizacji pozarządowej[6]. Uzyskali dane logowania przez atak polegający na zgadywaniu hasła na koncie z prostym i przewidywalnym hasłem[6]. To konto zostało po długiej bezczynności wyłączone z uwierzytelniania dwuskładnikowego Duo, ale nie zostało dezaktywowane w Active Directory[6]. Ponieważ domyślna konfiguracja Duo pozwalała zarejestrować nowe urządzenie dla uśpionego konta, atakujący zarejestrowali takie urządzenie i uzyskali dostęp[6]. Następnie dotarli do magazynu w chmurze i poczty ofiary[6]. Wspólny komunikat zaleca wymuszenie uwierzytelniania dwuskładnikowego dla wszystkich, dezaktywowanie nieaktywnych kont wszędzie oraz wymaganie silnych, unikalnych haseł, nieużywanych ponownie na różnych kontach[6].

2025: ataki niszczące w Polsce

MITRE podaje, że podczas ataków typu „wiper” w 2025 roku w Polsce przeciwnicy próbowali łamać hasła użytkowników[2]. MITRE wskazuje też, że FIN6 wyodrębniła skróty z ntds.dit, by łamać je offline[2].

Źródła

  1. OWASP, „Password Storage - OWASP Cheat Sheet Series”. https://cheatsheetseries.owasp.org/cheatsheets/Password_Storage_Cheat_Sheet.html (dostęp 10 listopada 2026)
  2. MITRE ATT&CK, „Brute Force: Password Cracking, Sub-technique T1110.002 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1110/002/ (dostęp 10 listopada 2026)
  3. MITRE ATT&CK, „OS Credential Dumping: Security Account Manager, Sub-technique T1003.002 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1003/002/ (dostęp 10 listopada 2026)
  4. MITRE ATT&CK, „OS Credential Dumping: NTDS, Sub-technique T1003.003 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1003/003/ (dostęp 10 listopada 2026)
  5. NIST, „NIST Special Publication 800-63B”. https://pages.nist.gov/800-63-4/sp800-63b.html (dostęp 10 listopada 2026)
  6. CISA, „Russian State-Sponsored Cyber Actors Gain Network Access by Exploiting Default Multifactor Authentication Protocols and “PrintNightmare” Vulnerability”, 15 marca 2022. https://www.cisa.gov/news-events/cybersecurity-advisories/aa22-074a (dostęp 10 listopada 2026)
  7. CNIL, „Mots de passe : recommandations pour maîtriser sa sécurité”, 14 października 2022. https://www.cnil.fr/fr/mots-de-passe-recommandations-pour-maitriser-sa-securite (dostęp 10 listopada 2026)
  8. MITRE ATT&CK, „Brute Force, Technique T1110 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1110/ (dostęp 10 listopada 2026)
  9. NCSC (Royaume-Uni), „Password administration for system owners”, 19 listopada 2018. https://www.ncsc.gov.uk/collection/passwords (dostęp 10 listopada 2026)
  10. MITRE ATT&CK, „Mimikatz, Software S0002 | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/software/S0002/ (dostęp 10 listopada 2026)