Tablice tęczowe i solenie haseł
Jak atakujący odzyskuje hasła z wykradzionych skrótów, czym jest tablica tęczowa i co zmienia solenie haseł.
Na tej stronie
W 30 sekund
- Gdzie to się zdarza
- Po kradzieży bazy kont[1] albo po wyodrębnieniu skrótów ze stanowiska z Windows lub z katalogu firmowego[3][4].
- Czego chce atakujący
- Zamienić skróty na czytelne hasła, a następnie zalogować się do systemów i usług, do których konto daje dostęp[2].
- Odruch
- Długie, inne hasło do każdej usługi, przechowywane w menedżerze haseł, oraz uwierzytelnianie dwuskładnikowe wszędzie tam, gdzie jest dostępne[5][6].
- Jeśli już się stało
- Zmienić hasło, którego to dotyczy, a następnie hasło do każdej innej usługi, w której zostało użyte ponownie[7].
O co chodzi
Usługa online nie powinna przechowywać Pana/Pani hasła w niezmienionej postaci. Zachowuje jego skrót, obliczony przez funkcję skrótu, którego nie da się cofnąć: nawet mając skrót, atakujący nie może go użyć bezpośrednio, by zalogować się w imieniu Pana/Pani[1]. Pozostaje mu jedna metoda: wybrać prawdopodobne hasło, obliczyć jego skrót i porównać go z tym, który wykradł. Jeśli skróty się zgadzają, atakujący zna Pana/Pani hasło[1].
Tablica tęczowa pozwala nie powtarzać tych obliczeń za każdym razem: to wstępnie obliczona tablica skrótów, którą MITRE wymienia wśród sposobów łamania skrótów[2]. Solenie, czyli losowa wartość właściwa dla każdego użytkownika i dodawana do hasła przed obliczeniem skrótu, sprawia, że takie wstępnie obliczone tablice przestają być przydatne[1]. Ten artykuł opisuje mechanizm, to, co może zobaczyć ofiara, oraz działania, które mają znaczenie dla pracownika.
Pytania wprost
Czym jest skrót hasła?
To wynik funkcji jednokierunkowej: skrótu nie da się „odszyfrować”, by odzyskać tekst pierwotny, ale można sprawdzić, czy wpisane hasło daje ten sam skrót[1]. Haseł nie wolno nigdy przechowywać jawnym tekstem[7].
Czym jest tablica tęczowa?
To tablica skrótów obliczonych z góry. Atakujący korzysta z niej zamiast obliczać, hasło po haśle, skrót każdego kandydata[1][2].
Czym jest solenie?
Sól to losowy ciąg znaków, unikalny dla każdego użytkownika, dodawany do hasła podczas obliczania skrótu[1]. Według OWASP wynikają z tego trzy skutki. Atakujący musi łamać skróty jeden po drugim, razem z ich solą, zamiast raz obliczyć skrót i porównać go ze wszystkimi skrótami w bazie. Wstępnie obliczone tablice przestają być przydatne. Nie można też stwierdzić, że dwóch użytkowników ma to samo hasło, bez złamania ich skrótów, ponieważ różne sole dają różne skróty[1].
Czy solenie wystarcza?
Nie. Nie czyni ono słabego hasła mocnym. Atakujący może nadal wypróbowywać listy haseł pochodzących z innych zaatakowanych serwisów, słowniki popularnych haseł albo testować wszystko atakiem siłowym[1]. Dzięki procesorom graficznym i serwerom wynajmowanym w chmurze koszt takich prób pozostaje stosunkowo niski, zwłaszcza gdy nie są przestrzegane dobre praktyki haszowania[1].
Jakie hasło jest najbardziej odporne?
CNIL zauważa, że wybieranie haseł „łatwych do zapamiętania” ułatwia ataki słownikowe, które testują słowa, imiona i ich klasyczne pochodne: ze słowa „kangourou” sprawdza się na przykład „k4ng0urou”, „kangourou01” lub „KaNgOuRoU”[7]. Dla hasła bez innej ochrony CNIL ustala minimum 80 bitów entropii i podaje trzy równoważne przykłady: 12 znaków łączących wielkie litery, małe litery, cyfry i znaki specjalne, 14 znaków bez obowiązkowego znaku specjalnego albo fraza hasłowa złożona z co najmniej 7 słów[7]. NIST wymaga od usług minimum 15 znaków dla hasła używanego samodzielnie i zaleca, by dopuszczać co najmniej 64 znaki[5].
Co robić, gdy usługa ogłasza wyciek?
Według CNIL usługa musi wymusić zmianę hasła przy następnym logowaniu i zalecić zmianę haseł do innych usług, jeśli były używane ponownie[7]. MITRE zaleca proaktywne resetowanie kont, o których wiadomo, że należą do danych logowania pochodzących z wycieku, natychmiast albo po wykryciu prób ataku siłowego[8]. Uwierzytelnianie dwuskładnikowe należy do środków, które MITRE wymienia w odniesieniu do takich ataków[8].
Czy hasła mają zniknąć?
Brytyjskie NCSC wskazuje, że klucze dostępu (passkeys) są bezpieczniejszą i prostszą metodą logowania oraz że powinny być domyślną opcją uwierzytelniania dla ogółu użytkowników[9]. Dopóki usługa wymaga hasła, obowiązują powyższe zasady.
W skórze atakującego
Atakujący zaczyna od zdobycia skrótów. Na stanowisku z Windows baza SAM zawiera konta lokalne, a jej wyodrębnienie wymaga dostępu na poziomie SYSTEM[3]. W firmie może wymierzyć w plik katalogu Active Directory, znajdujący się domyślnie na kontrolerze domeny, albo szukać kopii zapasowych zawierających te same informacje[4]. MITRE zalicza do narzędzi tego rodzaju Mimikatz, który potrafi uzyskać dane logowania Windows w postaci jawnej[10]. W przypadku strony internetowej źródłem jest baza danych, na przykład po wykorzystaniu luki typu wstrzyknięcie SQL albo po kradzieży kopii zapasowej[1].
Potem następują obliczenia. Według MITRE łamanie skrótów odbywa się zazwyczaj na systemach kontrolowanych przez atakującego, poza siecią ofiary[2]. Istnieją techniki systematycznego zgadywania haseł, które dały te skróty, a atakujący może też sięgnąć po tablicę tęczową[2]. Odzyskane hasło służy następnie do logowania się do systemów, zasobów i usług, do których konto ma dostęp[2].
Jeśli baza jest solona, wstępnie obliczona tablica nie przydaje się do niczego: atakujący musi łamać skróty jeden po drugim, razem z ich solą[1].
Co widać na ekranie
Użytkownik na ogół nie widzi niczego z łamania, które odbywa się najczęściej na systemach atakującego, poza siecią ofiary[2].
Oznaki pojawiają się później. MITRE opisuje, od strony zespołów obrony, nagłe prawidłowe logowania na konta, których dane logowania zostały wyodrębnione, a które wcześniej nie uwierzytelniły się pomyślnie, oraz udane logowania na routery lub przełączniki z kont, których skróty zostały wyodrębnione, co sugeruje łamanie offline[2].
Drugim sygnałem jest powiadomienie od usługi. Po naruszeniu bezpieczeństwa musi ona wymusić zmianę hasła przy następnym logowaniu i zachęcić do zmiany haseł do innych kont, na których było użyte ponownie[7]. Ten komunikat jest powodem, by zmienić swoje hasła bez zwłoki.
Pod maskąZespoły IT
Szybkie haszowanie pomaga atakującemu. OWASP podkreśla, że MD5 i SHA-1 zaprojektowano jako szybkie, podczas gdy algorytm przechowywania haseł musi być powolny, z regulowanym współczynnikiem pracy[1]. Zaleca Argon2id, bcrypt lub PBKDF2 i wskazuje, że szybkie algorytmy, takie jak SHA-256, nie nadają się, ponieważ pozwalają bardzo szybko testować dużą liczbę kandydatów[1]. CNIL wymienia scrypt i Argon2 wśród wyspecjalizowanych funkcji, o których wspomina ANSSI, i wymaga funkcji nieodwracalnej, uwzględniającej sól lub klucz[7].
NIST ustala zasady po stronie usługi. Według NIST hasła muszą być solone i haszowane za pomocą odpowiedniego schematu, sól musi mieć co najmniej 32 bity i być dobrana tak, by ograniczać kolizje między solami zapisanych skrótów, a zarówno sól, jak i skrót muszą być przechowywane dla każdego hasła[5]. NIST zaleca też dodatkową operację z użyciem tajnego klucza, przechowywanego oddzielnie od skrótów, co sprawia, że łamanie jest niepraktyczne, dopóki ten klucz pozostaje tajny[5]. OWASP nazywa tę ochronę pieprzem, wspólnym dla wszystkich haseł, w odróżnieniu od soli[1].
Stare bazy stwarzają szczególny problem. Aplikacje, które używają MD5 lub SHA-1, mogą przejść na nowoczesny algorytm, ale ich dawne skróty pozostają zapisane, dopóki użytkownik nie zaloguje się ponownie[1].
Analizy incydentówPrawdziwe przypadki
Maj 2021: organizacja pozarządowa i przewidywalne hasło
Ten przypadek nie dotyczy tablicy tęczowej, ale pokazuje cenę prostego hasła. We wspólnym komunikacie z marca 2022 roku FBI i CISA podają, że już w maju 2021 roku rosyjscy aktorzy wspierani przez państwo przeniknęli do sieci organizacji pozarządowej[6]. Uzyskali dane logowania przez atak polegający na zgadywaniu hasła na koncie z prostym i przewidywalnym hasłem[6]. To konto zostało po długiej bezczynności wyłączone z uwierzytelniania dwuskładnikowego Duo, ale nie zostało dezaktywowane w Active Directory[6]. Ponieważ domyślna konfiguracja Duo pozwalała zarejestrować nowe urządzenie dla uśpionego konta, atakujący zarejestrowali takie urządzenie i uzyskali dostęp[6]. Następnie dotarli do magazynu w chmurze i poczty ofiary[6]. Wspólny komunikat zaleca wymuszenie uwierzytelniania dwuskładnikowego dla wszystkich, dezaktywowanie nieaktywnych kont wszędzie oraz wymaganie silnych, unikalnych haseł, nieużywanych ponownie na różnych kontach[6].
2025: ataki niszczące w Polsce
MITRE podaje, że podczas ataków typu „wiper” w 2025 roku w Polsce przeciwnicy próbowali łamać hasła użytkowników[2]. MITRE wskazuje też, że FIN6 wyodrębniła skróty z ntds.dit, by łamać je offline[2].
Źródła
- OWASP, „Password Storage - OWASP Cheat Sheet Series”. https://cheatsheetseries.owasp.org/cheatsheets/Password_Storage_Cheat_Sheet.html (dostęp 10 listopada 2026)
- MITRE ATT&CK, „Brute Force: Password Cracking, Sub-technique T1110.002 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1110/002/ (dostęp 10 listopada 2026)
- MITRE ATT&CK, „OS Credential Dumping: Security Account Manager, Sub-technique T1003.002 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1003/002/ (dostęp 10 listopada 2026)
- MITRE ATT&CK, „OS Credential Dumping: NTDS, Sub-technique T1003.003 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1003/003/ (dostęp 10 listopada 2026)
- NIST, „NIST Special Publication 800-63B”. https://pages.nist.gov/800-63-4/sp800-63b.html (dostęp 10 listopada 2026)
- CISA, „Russian State-Sponsored Cyber Actors Gain Network Access by Exploiting Default Multifactor Authentication Protocols and “PrintNightmare” Vulnerability”, 15 marca 2022. https://www.cisa.gov/news-events/cybersecurity-advisories/aa22-074a (dostęp 10 listopada 2026)
- CNIL, „Mots de passe : recommandations pour maîtriser sa sécurité”, 14 października 2022. https://www.cnil.fr/fr/mots-de-passe-recommandations-pour-maitriser-sa-securite (dostęp 10 listopada 2026)
- MITRE ATT&CK, „Brute Force, Technique T1110 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1110/ (dostęp 10 listopada 2026)
- NCSC (Royaume-Uni), „Password administration for system owners”, 19 listopada 2018. https://www.ncsc.gov.uk/collection/passwords (dostęp 10 listopada 2026)
- MITRE ATT&CK, „Mimikatz, Software S0002 | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/software/S0002/ (dostęp 10 listopada 2026)
Zacytuj ten artykuł
Brain, „Tablice tęczowe i solenie haseł”, Cyberpedia, 2026. https:/
BibTeX
@misc{brain_cp040_pl_2026,
author = {Brain},
title = {Tablice tęczowe i solenie haseł},
year = {2026},
howpublished = {Cyberpedia},
url = {https://startbrain.io/cyberpedia/pl/articles/tablice-teczowe-solenie-hasel/},
note = {CC BY 4.0}
}