Cyberpediaod Brain

Pliki cookie sesji i kradzież sesji

Plik cookie sesji utrzymuje użytkownika w stanie zalogowania. Jego kradzież daje dostęp do konta bez hasła. Jak do niej dochodzi i co robić.

Na tej stronie
  1. 1W 30 sekund
  2. 2O co chodzi
  3. 3Pytania wprost
  4. 4Jak to działa
  5. 5Co robić
  6. 6Pułapki
  7. 7Rzeczywiste przypadki
  8. 8Źródła
  9. 9Zacytuj ten artykuł

W 30 sekund

Gdzie to się zdarza
Na fałszywej stronie logowania, która przekazuje ruch do prawdziwej strony, albo za sprawą złośliwego oprogramowania zainstalowanego na komputerze[2][4].
Czego chce atakujący
Wykorzystać otwartą sesję Pana/Pani, by uzyskać dostęp do poufnych informacji, czytać pocztę lub działać z uprawnieniami konta[3].
Odruch
Zamknąć sesję przyciskiem wylogowania, sprawdzić adres witryny przed podaniem danych logowania i nie uruchamiać kodu, którego się nie zna[1][2].

O co chodzi

Plik cookie sesji to niewielki plik, który witryna przekazuje przeglądarce Pana/Pani po zalogowaniu się. Przeglądarka odsyła go przy każdym żądaniu. Według OWASP[1] identyfikator sesji jest wysyłany przy każdym żądaniu HTTP, a pliki cookie należą do najczęściej używanych mechanizmów jego przekazywania. Witryny i usługi często wykorzystują go jako token uwierzytelniający po zidentyfikowaniu użytkownika[2].

Kradzież tego pliku cookie oznacza kradzież sesji. Według MITRE ATT&CK[2] atakujący, który go przejmie, może uzyskać dostęp do aplikacji internetowej lub usługi jako uwierzytelniony użytkownik, bez potrzeby posiadania danych logowania.

Pytania wprost

Czym jest plik cookie sesji?

HTTP traktuje każde żądanie niezależnie od pozostałych. Aby rozpoznać użytkownika na kolejnych stronach, aplikacja nadaje mu identyfikator sesji, czyli parę nazwa=wartość, przekazywaną przy każdym żądaniu[1]. Według Microsoft[4] każda nowoczesna usługa internetowa otwiera sesję po uwierzytelnieniu, aby użytkownik nie musiał uwierzytelniać się ponownie na każdej kolejnej stronie. Sesja ta przekazywana jest przez plik cookie, który dowodzi serwerowi, że użytkownik jest uwierzytelniony[4].

Dlaczego skradziony plik cookie pozwala wejść bez hasła?

Ponieważ plik cookie zastępuje uwierzytelnianie. Według MITRE ATT&CK[3] atakujący importuje plik cookie do przeglądarki, którą kontroluje, i może wtedy korzystać z witryny jak użytkownik, dopóki plik cookie sesji jest aktywny. Może następnie uzyskać dostęp do poufnych informacji, czytać e-maile lub wykonywać działania, do których konto ofiary jest uprawnione[3].

Czy uwierzytelnianie dwuskładnikowe nie chroni?

Klasyczne uwierzytelnianie dwuskładnikowe nie wystarcza wobec tej kradzieży: pliki cookie sesji mogą służyć do obejścia niektórych protokołów uwierzytelniania wieloskładnikowego[2], ponieważ sesja jest już uwierzytelniona[3]. Microsoft[4] pisze, że nie jest to podatność uwierzytelniania wieloskładnikowego: ponieważ phishing z przekazywaniem połączenia kradnie plik cookie sesji, atakujący jest uwierzytelniony zamiast użytkownika, niezależnie od metody logowania. Dodaje, że uwierzytelnianie wieloskładnikowe pozostaje bardzo skuteczne wobec szerokiego zakresu zagrożeń[4]. Metoda odporna na phishing, na przykład FIDO v2.0[4], zmienia sytuację: według MITRE ATT&CK[2] sprzętowy token, który włącza domenę logowania do swojego protokołu, uniemożliwia kradzież pliku cookie metodami wykorzystującymi serwer pośredniczący.

Gdzie pliki cookie są kradzione?

Pliki cookie mogą znajdować się na dysku, w pamięci przeglądarki i w ruchu sieciowym[2]. MITRE ATT&CK[2] wymienia złośliwe oprogramowanie wymierzone w pliki cookie przeglądarek, wstrzykiwanie złośliwego JavaScriptu do witryn oraz ofiary nakłaniane do samodzielnego uruchomienia JavaScriptu w przeglądarce.

Jak długo skradziony plik cookie pozostaje użyteczny?

MITRE ATT&CK[2] wskazuje, że pliki cookie często pozostają ważne przez długi czas, nawet gdy aplikacja nie jest używana. OWASP[1] uznaje za obowiązkowe ustalenie terminu wygaśnięcia każdej sesji. Bezwzględny termin ogranicza czas, w którym atakujący może podszywać się pod ofiarę[1]. Dla aplikacji używanej przez cały dzień pracy w biurze OWASP podaje przedział od 4 do 8 godzin[1].

Jak to działa

Kradzież odbywa się kilkoma drogami. W phishingu z przekazywaniem połączenia (AiTM, od adversary-in-the-middle) atakujący umieszcza serwer między użytkownikiem a witryną, którą chce naśladować. Serwer przekazuje pakiety HTTP w obu kierunkach, przez co fałszywa witryna wygląda identycznie jak prawdziwa, a jedyną widoczną różnicą jest adres[4]. Ten etap można zautomatyzować za pomocą zestawów open source, między innymi Evilginx2, Modlishka i Muraena[4]. MITRE ATT&CK wymienia też Evilginx2 i Muraena jako narzędzia przechwytujące pliki cookie sesji przez złośliwy serwer pośredniczący[2].

Witryna może chronić swój plik cookie za pomocą atrybutów. OWASP[1] opisuje w kontekście sesji przede wszystkim trzy.

  • Secure: przeglądarka wysyła plik cookie wyłącznie przez szyfrowane połączenie HTTPS, co uniemożliwia przechwycenie identyfikatora w ruchu podczas ataku typu człowiek pośrodku[1]. Wymuszenie na witrynie korzystania wyłącznie z HTTPS nie wystarcza, jeśli ten atrybut nie jest ustawiony: przeglądarkę można oszukać, by wysłała identyfikator jawnym tekstem[1].
  • HttpOnly: skrypty nie mają dostępu do pliku cookie przez obiekt document.cookie, co zapobiega kradzieży przez lukę XSS[1]. Atrybut chroni tylko poufność pliku cookie. Jeśli atak XSS zostanie połączony z atakiem CSRF, żądania wysyłane do aplikacji i tak zawierają plik cookie sesji[1].
  • SameSite: określa, czy przeglądarka wysyła plik cookie wraz z żądaniami pochodzącymi z innej witryny. Przy wartości Strict takie żądania są wykluczone. Przy wartości Lax dozwolone są nawigacje najwyższego poziomu korzystające z bezpiecznych metod HTTP[1]. OWASP przedstawia ten atrybut jako obronę warstwową przed CSRF, a nie zamiennik tokena CSRF[1].

Te ustawienia zależą od witryny, nie od pracownika. OWASP[1] zaznacza również, że usunięcie pliku cookie nie wystarcza, by unieważnić skradzioną kopię: serwer musi zamknąć sesję po upływie terminu lub przy wylogowaniu.

Po stronie organizacji Microsoft opisuje Token Protection, mechanizm kontroli sesji w dostępie warunkowym, który ma ograniczać ataki polegające na ponownym użyciu tokenów, akceptując wyłącznie tokeny sesji powiązane z urządzeniem[5]. Główny token wydany dla zarejestrowanego urządzenia jest z nim powiązany kryptograficznie: po kradzieży nie może być użyty z innego urządzenia[5]. W przypadku aplikacji w przeglądarce obsługa jest w wersji zapoznawczej i ograniczona do niektórych aplikacji internetowych, które korzystają z Azure Resource Manager[5]. Microsoft[4] dodaje, że zasady dostępu warunkowego są oceniane za każdym razem, gdy atakujący próbuje użyć skradzionego pliku cookie.

Co robić

  • Po zakończeniu pracy zamknąć swoją sesję przyciskiem wylogowania. OWASP[1] wskazuje, że witryna powinna oferować ten przycisk, widoczny i dostępny z każdej strony, aby użytkownik mógł zamknąć sesję w dowolnym momencie.
  • Nie polegać na zamknięciu przeglądarki. Według OWASP[1] przeglądarki, które przywracają sesje, mogą zachowywać pliki cookie sesji po zamknięciu.
  • Sprawdzać adres przed podaniem danych logowania. MITRE ATT&CK[2] zaleca szkolenie użytkowników w rozpoznawaniu prób phishingu, w których dane logowania są wymagane na stronie z domeną niezgodną z docelową aplikacją.
  • Nie kopiować kodu do przeglądarki i nie przeciągać nieznanej zakładki na pasek. MITRE ATT&CK[2] radzi nie uruchamiać niezaufanego JavaScriptu, na przykład przez kopiowanie i wklejanie albo przeciąganie zakładek.
  • Jeśli organizacja udostępnia klucz sprzętowy (YubiKey lub klucz FIDO), należy go używać. Według MITRE ATT&CK[2] sprzętowy token, który włącza domenę logowania do swojego protokołu, uniemożliwia kradzież pliku cookie metodami wykorzystującymi serwer pośredniczący. Microsoft[4] mówi o uwierzytelnianiu wieloskładnikowym odpornym na phishing z użyciem FIDO v2.0 oraz o uwierzytelnianiu certyfikatem.
  • Jeśli wyświetli się prośba o zatwierdzenie logowania, które nie zostało przez Pana/Panią rozpoczęte, należy ją odrzucić i zgłosić jako podejrzaną aktywność, o ile ta funkcja jest włączona u Pana/Pani. Microsoft[6] zauważa, że taka prośba może wskazywać na naruszenie danych logowania, a wykrywanie „User reported suspicious activity” działa tylko wtedy, gdy funkcja zgłaszania jest włączona.

Pułapki

  • Normalna strona po zalogowaniu niczego nie dowodzi. W kampanii z 2022 roku opisanej poniżej użytkownik po podaniu danych logowania był przekierowywany na prawdziwą stronę office.com, podczas gdy atakujący je przechwytywał[4].
  • Fałszywa witryna wygląda jak prawdziwa. Jeśli organizacja skonfigurowała swój wizerunek marki w Azure Active Directory, strona phishingowa przejmowała te same elementy[4].
  • Plik cookie może pozostać ważny, choć Pan/Pani z niego nie korzysta[2].
  • Usunięcie własnych plików cookie nie unieważnia skradzionej kopii[1].
  • Kontrole powiązane z adresem IP lub przeglądarką nie są niezawodne. OWASP[1] zauważa, że zręczny atakujący może je obejść, na przykład korzystając z tej samej sieci co ofiara lub zmieniając swój User-Agent.

Rzeczywiste przypadki

Lipiec 2022: kampania phishingu z przekazywaniem połączenia przeciwko Office 365

12 lipca 2022 roku Microsoft Threat Intelligence opisał kampanię phishingową na dużą skalę, w której wykorzystywano witryny AiTM[4]. Według jego danych próbowała ona wymierzyć w ponad 10 000 organizacji od września 2021 roku[4]. Iteracje były wymierzone w użytkowników Office 365, naśladując internetową stronę uwierzytelniania Office, i opierały się na zestawie Evilginx2[4].

W jednej z zaobserwowanych fal e-mail zawierał załącznik HTML i zapowiadał wiadomość głosową[4]. Wyświetlany pasek pobierania był zakodowany na stałe: żaden plik MP3 nie był pobierany[4]. Strona przekierowywała do witryny pośredniczącej, która sprawdzała pochodzenie wizyty, a następnie strona phishingowa wstępnie wypełniała adres e-mail ofiary[4]. Witryna ta przekazywała stronę logowania Azure Active Directory organizacji[4].

Gdy użytkownik został uwierzytelniony, atakujący używał skradzionego pliku cookie, by zalogować się do Outlook online[4]. Microsoft zaobserwował, że od kradzieży danych logowania i sesji do rozpoczęcia oszustwa płatniczego mogło upłynąć zaledwie pięć minut[4]. W kilku przypadkach pliki cookie zawierały adnotację o uwierzytelnianiu wieloskładnikowym: atakujący uzyskiwał dostęp do konta, nawet jeśli organizacja miała w tym zakresie politykę[4].

W kolejnych dniach atakujący przeglądał finansowe e-maile i załączniki, szukał rozmów, w których możliwe było oszustwo płatnicze, i usuwał ze skrzynki odbiorczej pierwotny e-mail phishingowy, by zatrzeć ślady[4]. Tworzył też regułę skrzynki odbiorczej, która przenosiła do folderu Archive, oznaczając je jako przeczytane, e-maile z domeny celu oszustwa[4]. Następnie odpowiadał w rozmowach o płatnościach i fakturach, po czym usuwał swoje odpowiedzi z elementów wysłanych i usuniętych[4]. Według Microsoft atakujący czasem korespondował z celem przez kilka dni, a raz prowadził kilka prób równolegle z tej samej skrzynki[4].

Microsoft wskazuje, że atakujący korzystali z wielu serwerów proxy lub VPN położonych w różnych krajach, co mogło wywołać alerty o niemożliwej podróży[4]. Aby wzmocnić uwierzytelnianie wieloskładnikowe, Microsoft wymienia rozwiązania zgodne z FIDO v2.0 oraz uwierzytelnianie certyfikatem[4].

Źródła

  1. OWASP, „Session Management Cheat Sheet”. https://cheatsheetseries.owasp.org/cheatsheets/Session_Management_Cheat_Sheet.html (dostęp 14 listopada 2026)
  2. MITRE ATT&CK, „Steal Web Session Cookie”. https://attack.mitre.org/techniques/T1539/ (dostęp 14 listopada 2026)
  3. MITRE ATT&CK, „Use Alternate Authentication Material: Web Session Cookie”. https://attack.mitre.org/techniques/T1550/004/ (dostęp 14 listopada 2026)
  4. Microsoft, „From cookie theft to BEC: Attackers use AiTM phishing sites as entry point to further financial fraud”, 12 lipca 2022. https://www.microsoft.com/en-us/security/blog/2022/07/12/from-cookie-theft-to-bec-attackers-use-aitm-phishing-sites-as-entry-point-to-further-financial-fraud/ (dostęp 14 listopada 2026)
  5. Microsoft, „Token Protection in Microsoft Entra Conditional Access”. https://learn.microsoft.com/en-us/entra/identity/conditional-access/concept-token-protection (dostęp 14 listopada 2026)
  6. Microsoft, „What are risk detections?”. https://learn.microsoft.com/en-us/entra/id-protection/concept-identity-protection-risks (dostęp 14 listopada 2026)