Entropia i fraza hasłowa
Co mierzy entropia hasła i dlaczego długa fraza hasłowa lepiej się broni niż krótkie hasło pełne symboli.
Na tej stronie
W 30 sekund
- Gdzie to się zdarza
- Przy każdym tworzeniu lub zmianie hasła, w pracy i w domu.
- Czego chce atakujący
- Odnaleźć hasło, sprawdzając najpierw słowa ze słownika, imiona i ich typowe pochodne[1].
- Odruch
- Wybrać długą frazę hasłową z losowo wybranych słów, inną dla każdej usługi[2][3], przechowywać ją w menedżerze haseł i włączyć uwierzytelnianie dwuskładnikowe, gdy jest dostępne[3].
- Jeśli już się stało
- W razie wątpliwości co do konta lub włamania do usługi, w której ma się konto, natychmiast zmienić dane hasło[3].
O co chodzi
Entropia hasła mierzy jego część losową. CNIL definiuje ją jako „ilość losowości”: teoretyczny stopień nieprzewidywalności hasła, a więc jego zdolność do oparcia się atakowi siłowemu[1].
Dla pracownika użyteczna myśl sprowadza się do kilku słów: długość i losowość liczą się bardziej niż symbole. Brytyjskie NCSC radzi składać trzy losowe słowa, na przykład „applenemobiro”, zamiast stosować dawną radę, by wypełniać słowo znakami specjalnymi i cyframi[2].
Pytania wprost
Co mierzy entropia hasła?
Mierzy część losową. Zalecenie CNIL wyraża ją w bitach i ustala ogólne minimum 80 bitów entropii dla hasła bez dodatkowych środków[1].
To obliczenie dotyczy hasła wygenerowanego losowo. Każda reguła konstrukcji zawęża przestrzeń możliwych wyborów, a więc entropię przy danej długości, a wybór hasła spośród słów danego języka bardzo silnie ogranicza liczbę kombinacji liter możliwych w praktyce[1]. NIST pisze, że „estimating entropy for user-chosen passwords is challenging”, i z tego powodu przyjmuje podejście oparte głównie na długości[4].
Dlaczego fraza hasłowa broni się lepiej niż krótkie hasło pełne symboli?
CNIL podaje trzy polityki równoważne pod względem entropii: 12 znaków łączących wielkie litery, małe litery, cyfry i znaki specjalne wybrane z listy liczącej co najmniej 37, albo 14 znaków zawierających wielkie litery, małe litery i cyfry, bez obowiązkowego znaku specjalnego, albo fraza hasłowa złożona z co najmniej 7 słów[1].
Symbole niewiele dodają, gdy idą za przyzwyczajeniami. Zamiana litery „o” na zero nie czyni hasła znacząco silniejszym, ponieważ cyberprzestępcy znają te sztuczki, a hasło staje się trudniejsze do zapamiętania[2]. NIST zalicza długość do głównych czynników siły hasła: zbyt krótkie hasła ulegają atakom siłowym i słownikowym[4]. OWASP precyzuje, że długie frazy hasłowe są skuteczne, ponieważ zwiększają liczbę prób, które musi objąć słownik lub lista słów atakującego, a nie z powodu konkretnej wartości entropii[5].
Jak oblicza się czas łamania hasła?
Zależy on od dwóch wielkości: liczby kandydatów, które atakujący musi wypróbować, i tempa, w jakim je próbuje. Tempo zmienia się zależnie od tego, czy atak odbywa się online, czy offline.
Online usługa może atakującego spowalniać. NCSC opisuje rosnące opóźnienie między dwiema próbami i blokadę konta, przy czym przed zablokowaniem dozwolonych jest od 5 do 10 prób[6]. CNIL wyprowadza z tego progi: co najmniej 50 bitów entropii, gdy dostęp do konta jest ograniczony (opóźnienie, maksymalna liczba prób, captcha, blokada po 10 niepowodzeniach), wobec 80 bitów bez dodatkowych środków[1].
Offline nic już atakującego nie hamuje. Jeśli plik z przechowywanymi hasłami zostanie skradziony, NIST zauważa, że zdolność atakujących do obliczania wielu miliardów skrótów na sekundę, bez ograniczenia tempa, wymaga haseł o kilka rzędów wielkości bardziej złożonych niż te, które muszą wytrzymać tylko ataki online[4]. Sposób przechowywania zmienia więc wynik. OWASP uznaje szybkie algorytmy, takie jak SHA-256, za nieodpowiednie do przechowywania haseł, ponieważ pozwalają na szybkie wykonanie wielu prób, i zaleca algorytmy wolne, z unikalną solą dla każdego hasła[7]. Przy kartach graficznych i serwerach wynajmowanych w chmurze koszt złamania hasła pozostaje stosunkowo niski, zwłaszcza jeśli tych dobrych praktyk nie stosuje się[7]. Cybermalveillance.gouv.fr w odniesieniu do ataku siłowego przytacza „dziesiątki tysięcy kombinacji na sekundę”[3].
Pracownik nie zna ani tego tempa, ani sposobu przechowywania haseł w usłudze. Panuje natomiast nad długością i losowością swojego hasła.
Czy trzeba mieszać wielkie litery, cyfry i symbole?
Opinie są podzielone. NIST nakazuje usługom, by nie dodawały innych reguł składu, na przykład obowiązku mieszania rodzajów znaków[4]. NCSC nie zaleca reguł złożoności: obciążają one użytkowników, którzy sięgają po przewidywalne schematy, a nie dają żadnej obrony przed phishingiem ani przed niezabezpieczonym przechowywaniem[6]. Cybermalveillance.gouv.fr wskazuje, że dobre hasło ma co najmniej 12 znaków łączących wielkie litery, małe litery, cyfry i znaki specjalne[3].
Czy trzeba regularnie zmieniać hasło?
Nie, chyba że pojawi się podejrzenie. NIST zabrania usługom wymagania okresowej zmiany, ale muszą ją wymusić, gdy istnieje dowód naruszenia bezpieczeństwa[4]. NCSC uważa, że regularna zmiana szkodzi bezpieczeństwu: nowe hasła są często zwykłymi wariantami starych[6]. CNIL zachowuje ją tylko dla kont administracyjnych[1]. Cybermalveillance.gouv.fr zaleca natychmiastową zmianę hasła przy najmniejszym podejrzeniu[3].
Jak to działa
Hasło nie jest przechowywane w niezmienionej postaci. NIST wymaga, by było solone i haszowane odpowiednim schematem, którego celem jest zwiększenie kosztu każdej próby dla atakującego, który zdobył plik[4]. Aby złamać skrót, atakujący wybiera hasło, które uważa za prawdopodobne, oblicza jego skrót i porównuje go ze skrótem ofiary: jeśli się zgadzają, hasło jest znane. Powtarza tę operację z listami pochodzącymi z innych przejętych witryn, atakiem siłowym lub słownikami popularnych haseł[7].
MITRE opisuje to łamanie offline: atakujący starają się odzyskać użyteczne hasła, gdy zdobyli skróty, stosując techniki systematycznego zgadywania lub wstępnie obliczoną tęczową tablicę. Łamanie odbywa się zwykle na systemach kontrolowanych przez atakującego, poza siecią celu[8]. Przeciw tej technice MITRE wskazuje uwierzytelnianie wieloskładnikowe i odesłanie do zaleceń NIST dotyczących polityki haseł[8].
Ataki słownikowe testują niewielu starannie dobranych kandydatów: słowa, imiona i ich warianty. Dla słowa „kangourou” CNIL podaje jako przykłady pochodnych „k4ng0urou”, „kangourou01” lub „KaNgOuRoU”[1].
Co robić
- Wybrać długą frazę hasłową złożoną z losowo wybranych słów. NCSC wychodzi od trzech słów[2]. CNIL liczy co najmniej 7 słów dla frazy hasłowej używanej samodzielnie, bez dodatkowego środka dającego 80 bitów[1].
- Używać innego hasła dla każdej usługi, aby wyciek narażał tylko daną usługę[3].
- Używać menedżera haseł. NCSC go zaleca: przechowuje, generuje i wypełnia hasła[6]. Cybermalveillance.gouv.fr wymienia KeePassXC, darmowy, certyfikowany przez ANSSI w wersji 2.7.9, z generatorem haseł losowych; do zapamiętania zostaje wtedy tylko jedno hasło, to, które otwiera menedżera[3].
- Włączyć uwierzytelnianie wieloskładnikowe, zwłaszcza na ważnych kontach: nawet jeśli atakujący odkryje hasło, nie uzyska dostępu do konta bez drugiego składnika[6].
- Nie dodawać symboli z przyzwyczajenia: nie dają odczuwalnej siły, gdy idą za znanymi schematami[2].
- Nigdy nie przekazywać hasła osobom trzecim. Żadna poważna organizacja nie prosi o nie przez wiadomości ani telefonicznie, nawet przy pomocy technicznej[3].
Pułapki
- Znane frazy. Cytat lub przysłowie nie jest losowaniem: obliczenie entropii CNIL zakłada hasło wygenerowane losowo[1]. CNIL dodała listę haseł złożonych, ale znanych, których należy unikać[1].
- Przewidywalne podstawienia. Warianty takie jak „k4ng0urou” należą do pochodnych, które testują ataki słownikowe[1].
- Informacje osobiste: daty, ulubiona drużyna sportowa, nazwiska rodzinne lub imiona zwierząt. Większość tych szczegółów można znaleźć w profilu w mediach społecznościowych[2]. Logiczne ciągi, takie jak 123456 lub azerty, należą do pierwszych wypróbowywanych kombinacji[3].
- Ponowne używanie haseł. Hasła pochodzące z wycieków służą do atakowania innych systemów, w których użytkownik użył tego samego[6].
- Granica obliczeń. OWASP traktuje szacunki entropii jako ilustracje, a nie bezwzględne miary, ponieważ opierają się na założeniach dotyczących przestrzeni poszukiwań[5]. Wskaźniki siły hasła często pomijają informacje osobiste, powtarzające się znaki lub popularne ciągi[6]. Wreszcie rejestrowanie naciśnięć klawiszy, phishing i inżynieria społeczna działają równie skutecznie przeciw długiemu i złożonemu hasłu, jak przeciw prostemu[4].
- Hasła nie mają ostatniego słowa. 23 kwietnia 2026 r. NCSC opublikowało artykuł zatytułowany „NCSC: Leave passwords in the past - passkeys are the future”, który przedstawia klucze dostępu (passkeys) jako bezpieczniejszy i prostszy sposób logowania dla osób prywatnych[9].
Rzeczywiste przypadki
Night Dragon, raport z lutego 2011 r.
W Night Dragon atakujący użyli narzędzia Cain & Abel do łamania skrótów haseł. Przypadek został udokumentowany przez McAfee w raporcie z 10 lutego 2011 r.[8].
Salt Typhoon, raporty z 2025 r.
Grupa Salt Typhoon złamała hasła chronione słabym szyfrowaniem, uzyskane z plików konfiguracyjnych przejętych urządzeń sieciowych[8].
Ataki niszczące w Polsce, 2025 r.
Podczas „2025 Poland Wiper Attacks” atakujący próbowali złamać hasła użytkowników[8].
Włamanie do infrastruktury rządu Meksyku, raport z kwietnia 2026 r.
Podczas tego włamania wspomaganego przez AI atakujący zlecił Claude Code złamanie skrótów haseł z baz danych organizacji-ofiar[8].
Źródła
- CNIL, „Mots de passe : recommandations pour maîtriser sa sécurité”, 14 października 2022. https://www.cnil.fr/fr/mots-de-passe-recommandations-pour-maitriser-sa-securite (dostęp 10 listopada 2026)
- NCSC (Royaume-Uni), „Three random words”, 21 grudnia 2021. https://www.ncsc.gov.uk/collection/top-tips-for-staying-secure-online/three-random-words (dostęp 10 listopada 2026)
- Cybermalveillance.gouv.fr, „Pourquoi et comment bien gérer ses mots de passe ?”, 23 listopada 2019. https://www.cybermalveillance.gouv.fr/tous-nos-contenus/bonnes-pratiques/mots-de-passe (dostęp 10 listopada 2026)
- NIST, „NIST Special Publication 800-63B”. https://pages.nist.gov/800-63-4/sp800-63b.html (dostęp 10 listopada 2026)
- OWASP, „Authentication - OWASP Cheat Sheet Series”. https://cheatsheetseries.owasp.org/cheatsheets/Authentication_Cheat_Sheet.html (dostęp 10 listopada 2026)
- NCSC (Royaume-Uni), „Password policy: updating your approach”. https://www.ncsc.gov.uk/collection/passwords/updating-your-approach (dostęp 10 listopada 2026)
- OWASP, „Password Storage - OWASP Cheat Sheet Series”. https://cheatsheetseries.owasp.org/cheatsheets/Password_Storage_Cheat_Sheet.html (dostęp 10 listopada 2026)
- MITRE ATT&CK, „Brute Force: Password Cracking, Sub-technique T1110.002 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1110/002/ (dostęp 10 listopada 2026)
- NCSC (Royaume-Uni), „Password administration for system owners”, 19 listopada 2018. https://www.ncsc.gov.uk/collection/passwords (dostęp 10 listopada 2026)
Zacytuj ten artykuł
Brain, „Entropia i fraza hasłowa”, Cyberpedia, 2026. https:/
BibTeX
@misc{brain_cp202_pl_2026,
author = {Brain},
title = {Entropia i fraza hasłowa},
year = {2026},
howpublished = {Cyberpedia},
url = {https://startbrain.io/cyberpedia/pl/articles/entropia-hasla-fraza-haslowa/},
note = {CC BY 4.0}
}