Cyberpediaod Brain

Entropia i fraza hasłowa

Co mierzy entropia hasła i dlaczego długa fraza hasłowa lepiej się broni niż krótkie hasło pełne symboli.

Na tej stronie
  1. 1W 30 sekund
  2. 2O co chodzi
  3. 3Pytania wprost
  4. 4Jak to działa
  5. 5Co robić
  6. 6Pułapki
  7. 7Rzeczywiste przypadki
  8. 8Źródła
  9. 9Zacytuj ten artykuł

W 30 sekund

Gdzie to się zdarza
Przy każdym tworzeniu lub zmianie hasła, w pracy i w domu.
Czego chce atakujący
Odnaleźć hasło, sprawdzając najpierw słowa ze słownika, imiona i ich typowe pochodne[1].
Odruch
Wybrać długą frazę hasłową z losowo wybranych słów, inną dla każdej usługi[2][3], przechowywać ją w menedżerze haseł i włączyć uwierzytelnianie dwuskładnikowe, gdy jest dostępne[3].
Jeśli już się stało
W razie wątpliwości co do konta lub włamania do usługi, w której ma się konto, natychmiast zmienić dane hasło[3].

O co chodzi

Entropia hasła mierzy jego część losową. CNIL definiuje ją jako „ilość losowości”: teoretyczny stopień nieprzewidywalności hasła, a więc jego zdolność do oparcia się atakowi siłowemu[1].

Dla pracownika użyteczna myśl sprowadza się do kilku słów: długość i losowość liczą się bardziej niż symbole. Brytyjskie NCSC radzi składać trzy losowe słowa, na przykład „applenemobiro”, zamiast stosować dawną radę, by wypełniać słowo znakami specjalnymi i cyframi[2].

Pytania wprost

Co mierzy entropia hasła?

Mierzy część losową. Zalecenie CNIL wyraża ją w bitach i ustala ogólne minimum 80 bitów entropii dla hasła bez dodatkowych środków[1].

To obliczenie dotyczy hasła wygenerowanego losowo. Każda reguła konstrukcji zawęża przestrzeń możliwych wyborów, a więc entropię przy danej długości, a wybór hasła spośród słów danego języka bardzo silnie ogranicza liczbę kombinacji liter możliwych w praktyce[1]. NIST pisze, że „estimating entropy for user-chosen passwords is challenging”, i z tego powodu przyjmuje podejście oparte głównie na długości[4].

Dlaczego fraza hasłowa broni się lepiej niż krótkie hasło pełne symboli?

CNIL podaje trzy polityki równoważne pod względem entropii: 12 znaków łączących wielkie litery, małe litery, cyfry i znaki specjalne wybrane z listy liczącej co najmniej 37, albo 14 znaków zawierających wielkie litery, małe litery i cyfry, bez obowiązkowego znaku specjalnego, albo fraza hasłowa złożona z co najmniej 7 słów[1].

Symbole niewiele dodają, gdy idą za przyzwyczajeniami. Zamiana litery „o” na zero nie czyni hasła znacząco silniejszym, ponieważ cyberprzestępcy znają te sztuczki, a hasło staje się trudniejsze do zapamiętania[2]. NIST zalicza długość do głównych czynników siły hasła: zbyt krótkie hasła ulegają atakom siłowym i słownikowym[4]. OWASP precyzuje, że długie frazy hasłowe są skuteczne, ponieważ zwiększają liczbę prób, które musi objąć słownik lub lista słów atakującego, a nie z powodu konkretnej wartości entropii[5].

Jak oblicza się czas łamania hasła?

Zależy on od dwóch wielkości: liczby kandydatów, które atakujący musi wypróbować, i tempa, w jakim je próbuje. Tempo zmienia się zależnie od tego, czy atak odbywa się online, czy offline.

Online usługa może atakującego spowalniać. NCSC opisuje rosnące opóźnienie między dwiema próbami i blokadę konta, przy czym przed zablokowaniem dozwolonych jest od 5 do 10 prób[6]. CNIL wyprowadza z tego progi: co najmniej 50 bitów entropii, gdy dostęp do konta jest ograniczony (opóźnienie, maksymalna liczba prób, captcha, blokada po 10 niepowodzeniach), wobec 80 bitów bez dodatkowych środków[1].

Offline nic już atakującego nie hamuje. Jeśli plik z przechowywanymi hasłami zostanie skradziony, NIST zauważa, że zdolność atakujących do obliczania wielu miliardów skrótów na sekundę, bez ograniczenia tempa, wymaga haseł o kilka rzędów wielkości bardziej złożonych niż te, które muszą wytrzymać tylko ataki online[4]. Sposób przechowywania zmienia więc wynik. OWASP uznaje szybkie algorytmy, takie jak SHA-256, za nieodpowiednie do przechowywania haseł, ponieważ pozwalają na szybkie wykonanie wielu prób, i zaleca algorytmy wolne, z unikalną solą dla każdego hasła[7]. Przy kartach graficznych i serwerach wynajmowanych w chmurze koszt złamania hasła pozostaje stosunkowo niski, zwłaszcza jeśli tych dobrych praktyk nie stosuje się[7]. Cybermalveillance.gouv.fr w odniesieniu do ataku siłowego przytacza „dziesiątki tysięcy kombinacji na sekundę”[3].

Pracownik nie zna ani tego tempa, ani sposobu przechowywania haseł w usłudze. Panuje natomiast nad długością i losowością swojego hasła.

Czy trzeba mieszać wielkie litery, cyfry i symbole?

Opinie są podzielone. NIST nakazuje usługom, by nie dodawały innych reguł składu, na przykład obowiązku mieszania rodzajów znaków[4]. NCSC nie zaleca reguł złożoności: obciążają one użytkowników, którzy sięgają po przewidywalne schematy, a nie dają żadnej obrony przed phishingiem ani przed niezabezpieczonym przechowywaniem[6]. Cybermalveillance.gouv.fr wskazuje, że dobre hasło ma co najmniej 12 znaków łączących wielkie litery, małe litery, cyfry i znaki specjalne[3].

Czy trzeba regularnie zmieniać hasło?

Nie, chyba że pojawi się podejrzenie. NIST zabrania usługom wymagania okresowej zmiany, ale muszą ją wymusić, gdy istnieje dowód naruszenia bezpieczeństwa[4]. NCSC uważa, że regularna zmiana szkodzi bezpieczeństwu: nowe hasła są często zwykłymi wariantami starych[6]. CNIL zachowuje ją tylko dla kont administracyjnych[1]. Cybermalveillance.gouv.fr zaleca natychmiastową zmianę hasła przy najmniejszym podejrzeniu[3].

Jak to działa

Hasło nie jest przechowywane w niezmienionej postaci. NIST wymaga, by było solone i haszowane odpowiednim schematem, którego celem jest zwiększenie kosztu każdej próby dla atakującego, który zdobył plik[4]. Aby złamać skrót, atakujący wybiera hasło, które uważa za prawdopodobne, oblicza jego skrót i porównuje go ze skrótem ofiary: jeśli się zgadzają, hasło jest znane. Powtarza tę operację z listami pochodzącymi z innych przejętych witryn, atakiem siłowym lub słownikami popularnych haseł[7].

MITRE opisuje to łamanie offline: atakujący starają się odzyskać użyteczne hasła, gdy zdobyli skróty, stosując techniki systematycznego zgadywania lub wstępnie obliczoną tęczową tablicę. Łamanie odbywa się zwykle na systemach kontrolowanych przez atakującego, poza siecią celu[8]. Przeciw tej technice MITRE wskazuje uwierzytelnianie wieloskładnikowe i odesłanie do zaleceń NIST dotyczących polityki haseł[8].

Ataki słownikowe testują niewielu starannie dobranych kandydatów: słowa, imiona i ich warianty. Dla słowa „kangourou” CNIL podaje jako przykłady pochodnych „k4ng0urou”, „kangourou01” lub „KaNgOuRoU”[1].

Co robić

  • Wybrać długą frazę hasłową złożoną z losowo wybranych słów. NCSC wychodzi od trzech słów[2]. CNIL liczy co najmniej 7 słów dla frazy hasłowej używanej samodzielnie, bez dodatkowego środka dającego 80 bitów[1].
  • Używać innego hasła dla każdej usługi, aby wyciek narażał tylko daną usługę[3].
  • Używać menedżera haseł. NCSC go zaleca: przechowuje, generuje i wypełnia hasła[6]. Cybermalveillance.gouv.fr wymienia KeePassXC, darmowy, certyfikowany przez ANSSI w wersji 2.7.9, z generatorem haseł losowych; do zapamiętania zostaje wtedy tylko jedno hasło, to, które otwiera menedżera[3].
  • Włączyć uwierzytelnianie wieloskładnikowe, zwłaszcza na ważnych kontach: nawet jeśli atakujący odkryje hasło, nie uzyska dostępu do konta bez drugiego składnika[6].
  • Nie dodawać symboli z przyzwyczajenia: nie dają odczuwalnej siły, gdy idą za znanymi schematami[2].
  • Nigdy nie przekazywać hasła osobom trzecim. Żadna poważna organizacja nie prosi o nie przez wiadomości ani telefonicznie, nawet przy pomocy technicznej[3].

Pułapki

  • Znane frazy. Cytat lub przysłowie nie jest losowaniem: obliczenie entropii CNIL zakłada hasło wygenerowane losowo[1]. CNIL dodała listę haseł złożonych, ale znanych, których należy unikać[1].
  • Przewidywalne podstawienia. Warianty takie jak „k4ng0urou” należą do pochodnych, które testują ataki słownikowe[1].
  • Informacje osobiste: daty, ulubiona drużyna sportowa, nazwiska rodzinne lub imiona zwierząt. Większość tych szczegółów można znaleźć w profilu w mediach społecznościowych[2]. Logiczne ciągi, takie jak 123456 lub azerty, należą do pierwszych wypróbowywanych kombinacji[3].
  • Ponowne używanie haseł. Hasła pochodzące z wycieków służą do atakowania innych systemów, w których użytkownik użył tego samego[6].
  • Granica obliczeń. OWASP traktuje szacunki entropii jako ilustracje, a nie bezwzględne miary, ponieważ opierają się na założeniach dotyczących przestrzeni poszukiwań[5]. Wskaźniki siły hasła często pomijają informacje osobiste, powtarzające się znaki lub popularne ciągi[6]. Wreszcie rejestrowanie naciśnięć klawiszy, phishing i inżynieria społeczna działają równie skutecznie przeciw długiemu i złożonemu hasłu, jak przeciw prostemu[4].
  • Hasła nie mają ostatniego słowa. 23 kwietnia 2026 r. NCSC opublikowało artykuł zatytułowany „NCSC: Leave passwords in the past - passkeys are the future”, który przedstawia klucze dostępu (passkeys) jako bezpieczniejszy i prostszy sposób logowania dla osób prywatnych[9].

Rzeczywiste przypadki

Night Dragon, raport z lutego 2011 r.

W Night Dragon atakujący użyli narzędzia Cain & Abel do łamania skrótów haseł. Przypadek został udokumentowany przez McAfee w raporcie z 10 lutego 2011 r.[8].

Salt Typhoon, raporty z 2025 r.

Grupa Salt Typhoon złamała hasła chronione słabym szyfrowaniem, uzyskane z plików konfiguracyjnych przejętych urządzeń sieciowych[8].

Ataki niszczące w Polsce, 2025 r.

Podczas „2025 Poland Wiper Attacks” atakujący próbowali złamać hasła użytkowników[8].

Włamanie do infrastruktury rządu Meksyku, raport z kwietnia 2026 r.

Podczas tego włamania wspomaganego przez AI atakujący zlecił Claude Code złamanie skrótów haseł z baz danych organizacji-ofiar[8].

Źródła

  1. CNIL, „Mots de passe : recommandations pour maîtriser sa sécurité”, 14 października 2022. https://www.cnil.fr/fr/mots-de-passe-recommandations-pour-maitriser-sa-securite (dostęp 10 listopada 2026)
  2. NCSC (Royaume-Uni), „Three random words”, 21 grudnia 2021. https://www.ncsc.gov.uk/collection/top-tips-for-staying-secure-online/three-random-words (dostęp 10 listopada 2026)
  3. Cybermalveillance.gouv.fr, „Pourquoi et comment bien gérer ses mots de passe ?”, 23 listopada 2019. https://www.cybermalveillance.gouv.fr/tous-nos-contenus/bonnes-pratiques/mots-de-passe (dostęp 10 listopada 2026)
  4. NIST, „NIST Special Publication 800-63B”. https://pages.nist.gov/800-63-4/sp800-63b.html (dostęp 10 listopada 2026)
  5. OWASP, „Authentication - OWASP Cheat Sheet Series”. https://cheatsheetseries.owasp.org/cheatsheets/Authentication_Cheat_Sheet.html (dostęp 10 listopada 2026)
  6. NCSC (Royaume-Uni), „Password policy: updating your approach”. https://www.ncsc.gov.uk/collection/passwords/updating-your-approach (dostęp 10 listopada 2026)
  7. OWASP, „Password Storage - OWASP Cheat Sheet Series”. https://cheatsheetseries.owasp.org/cheatsheets/Password_Storage_Cheat_Sheet.html (dostęp 10 listopada 2026)
  8. MITRE ATT&CK, „Brute Force: Password Cracking, Sub-technique T1110.002 - Enterprise | MITRE ATT&CK®”. https://attack.mitre.org/techniques/T1110/002/ (dostęp 10 listopada 2026)
  9. NCSC (Royaume-Uni), „Password administration for system owners”, 19 listopada 2018. https://www.ncsc.gov.uk/collection/passwords (dostęp 10 listopada 2026)