Cyberpediaod Brain

Bootkity UEFI: wirus, który przetrwa reinstalację

Bootkit UEFI uruchamia się przed Windows, utrudnia pracę antywirusów i może przetrwać reinstalację: daty i odruchy pracownika.

Na tej stronie
  1. 1W 30 sekund
  2. 2O co chodzi
  3. 3Pytania wprost
  4. 4W skórze atakującego
  5. 5Co widać na ekranie
  6. 6Pod maską
  7. 7Analizy incydentów
  8. 8Źródła
  9. 9Zacytuj ten artykuł

W 30 sekund

Gdzie to się zdarza
Na komputerze, na którym atakujący ma już uprzywilejowany dostęp lub dostęp fizyczny. Microsoft zaznacza, że BlackLotus nie jest ani ładunkiem pierwszego etapu, ani wektorem początkowego dostępu[1].
Czego chce atakujący
Utrzymać się w systemie i uniknąć zabezpieczeń. Microsoft opisuje użycie tego bootkitu przede wszystkim jako mechanizm trwałości i uchylania się od obrony[1].
Odruch
Aktualizować komputer i jego firmware, zgłaszać do działu IT komputer utracony lub powierzony osobie trzeciej, nigdy nie używać go ponownie bez pomocy działu IT. ESET zaleca, by zawsze korzystać z najnowszej wersji firmware i z dobrze skonfigurowanego systemu z włączonym Secure Boot[3].
Jeśli już się stało
Niezwłocznie powiadomić dział IT. Microsoft zaleca odłączyć zainfekowane urządzenie od sieci, a następnie sformatować je (partycja systemu i partycja EFI) lub przywrócić z czystej kopii zapasowej, która obejmuje partycję EFI[1].

O co chodzi

Bootkit UEFI to złośliwe oprogramowanie, które instaluje się w fazie uruchamiania komputera. Microsoft wyjaśnia, że takie bootkity uruchamiają się przy starcie, przed załadowaniem systemu operacyjnego, i mogą dzięki temu utrudniać lub wyłączać zabezpieczenia, takie jak BitLocker, HVCI i Microsoft Defender Antivirus[1].

Według CISA kompromitacja UEFI może się utrzymać po ponownym uruchomieniu i po reinstalacji systemu operacyjnego, chociaż większość praktyk reagowania na incydenty traktuje system zainstalowany od nowa jako urządzenie czyste[2].

Pytania wprost

Czy bootkit naprawdę przetrwa reinstalację Windows?

CISA zalicza reinstalację systemu do przypadków, w których kompromitacja UEFI może się utrzymać[2]. ESET opisuje przypadek BlackLotus: gdyby podatne pliki binarne zostały unieważnione po instalacji, bootkit nadal by działał, ponieważ opiera się na legalnym shimie i na kluczu MOK należącym do atakującego. Najpewniejszym środkiem byłaby wtedy reinstalacja Windows i usunięcie tego klucza za pomocą narzędzia mokutil, co wymaga obecności fizycznej[4]. Microsoft zaleca sformatowanie zarówno partycji systemu, jak i partycji EFI[1].

Dlaczego antywirus nie wystarcza?

Ponieważ bootkit uruchamia się przed nim[1]. BlackLotus zmienia punkty wejścia WdBoot.sys i WdFilter.sys, sterowników Windows Defender, tak aby natychmiast się zatrzymywały[4]. Sterownik próbuje też unieszkodliwić główny proces Windows Defender, MsMpEng.exe, ale ESET ocenia tę funkcję jako źle zaimplementowaną: ponowne uruchomienie MsMpEng.exe czyni ją nieskuteczną[4]. Microsoft Defender Antivirus wykrywa znane składniki BlackLotus na podstawie odcisków znanych próbek[1].

Czy można go złapać, otwierając spreparowany mail?

Nie bezpośrednio: ten bootkit instaluje się tylko na urządzeniu, na którym atakujący uzyskał już uprzywilejowany dostęp lub dostęp fizyczny[1]. Wśród etapów poprzedzających Microsoft wymienia początkowy dostęp przez phishing, przejęcie danych logowania i podniesienie uprawnień[1].

Czy Secure Boot chroni?

Nie samodzielnie. W marcu 2023 roku ESET wykazuje, że BlackLotus działa na w pełni zaktualizowanym Windows 11 z włączonym Secure Boot[4]. Wykorzystuje on lukę CVE-2022-21894, naprawioną przez Microsoft w styczniu 2022 roku, ale której podatne pliki binarne nie zostały jeszcze dodane do listy unieważnień UEFI[4]. Microsoft mimo to zaleca używanie Secure Boot przeciwko manipulacjom i atakom typu bootkit[5]. Aby sprawdzić jego stan, Microsoft wskazuje, by wpisać msinfo32 w wierszu polecenia Windows[5].

Dlaczego aktualizacje firmware są ważne?

Microsoft opublikował poprawkę CVE-2023-24932 dnia 9 maja 2023 roku, ale była ona domyślnie wyłączona: klienci musieli wykonać ręczne kroki, zanim ją włączyli[5]. Te środki opierają się na firmware urządzeń, który może mieć wady jak każde oprogramowanie; Microsoft zauważył w kilku przypadkach, że firmware źle obsługiwał aktualizacje[6]. Microsoft zapowiadał, że certyfikat Microsoft Windows Production PCA 2011 wygaśnie w październiku 2026 roku, a urządzenie bez nowego certyfikatu Windows UEFI CA 2023 nie będzie mogło już otrzymywać aktualizacji Windows[6].

W skórze atakującego

Bootkit pojawia się na końcu łańcucha. Instalator BlackLotus sprawdza, czy ma przynajmniej uprawnienia administratora; jeśli nie, próbuje je podnieść, omijając kontrolę konta użytkownika (UAC)[4].

Produkt można kupić. ESET podaje, że BlackLotus jest reklamowany na podziemnych forach co najmniej od 6 października 2022 roku, za 5 000 dolarów[4]. ESET nie zdołał ustalić kanału dystrybucji i, ze względu na niewielką liczbę uzyskanych próbek, uważa, że niewielu aktorów zaczęło go już używać[4]. Niektóre instalatory nie kontynuują działania, jeśli komputer używa jednego z siedmiu ustawień regionalnych, w tym rosyjskiego (Rosja) i ukraińskiego (Ukraina)[4].

Dostęp fizyczny jest jedną z hipotez wysuwanych w przypadku ESPecter. ESET nie wie, jak jego operatorzy wyłączyli Secure Boot, ale wskazuje scenariusz, w którym atakujący mający urządzenie w ręku (atak historycznie nazywany „evil maid”, czyli „złośliwa pokojówka”) wyłącza je w menu konfiguracji BIOS[3]. W przypadku luki CVE-2024-7344 umieszczenie złośliwych plików wymaga podwyższonych uprawnień: administratora lokalnego w Windows, roota w Linuksie[7].

Co widać na ekranie

Prawie nic, i taki jest zamiar. ESET wyjaśnia, że instalator BlackLotus wyłącza BitLocker, ponieważ pozostawienie go aktywnego na komputerze z modułem TPM wywołałoby przy następnym uruchomieniu ekran odzyskiwania BitLocker i zaalarmowałoby ofiarę[4].

Zauważyć można, po stronie działu IT, zabezpieczenia, które przestają działać. Microsoft odnotowuje, że wyłączenie Microsoft Defender Antivirus może powodować wpisy w dzienniku zdarzeń informujące, że ochrona przed złośliwym oprogramowaniem przestała działać z nieznanego powodu, albo zdarzenie 7023 menedżera kontroli usług (Service Control Manager)[1]. Pliki bootkitu są zablokowane: każda próba dostępu do nich zwraca błąd naruszenia udostępniania (ERROR_SHARING_VIOLATION), wskazujący, że plik jest używany przez inny proces[1]. Jeśli ktoś zdoła zdjąć ochronę i zamknąć uchwyty plików, sterownik wywołuje niebieski ekran[4]. Microsoft uważa też za bardzo podejrzane połączenia wychodzące z winlogon.exe, zwłaszcza do portu 80[1]. Rozpatrywane osobno, te wskazówki są mało wiarygodne; dopiero ich połączenie nadaje im wagę[1].

Pod maskąZespoły IT

Przy starcie oprogramowanie układowe UEFI weryfikuje każdą aplikację rozruchową za pomocą Secure Boot: obraz musi być zatwierdzony przez bazę db i jednocześnie jego odcisk lub certyfikat nie może znajdować się w bazie dbx zakazanych elementów[7]. BlackLotus omija tę weryfikację za pomocą luki CVE-2022-21894, nazwanej „Baton Drop”[1].

Microsoft naprawił ją w aktualizacji ze stycznia 2022 roku, ale omawianych plików binarnych nie było na liście unieważnień: atakujący przynosi więc własne kopie tych plików, legalnych, lecz podatnych[4]. Exploit demonstracyjny był publicznie dostępny od sierpnia 2022 roku[4].

ESET opisuje łańcuch w trzech etapach. Instalator umieszcza swoje pliki w systemowej partycji EFI (ESP), wyłącza HVCI i BitLocker, a następnie uruchamia komputer ponownie. Po ponownym uruchomieniu luka zostaje wykorzystana i klucz MOK atakującego zostaje zarejestrowany. Przy kolejnych uruchomieniach legalny shim podpisany przez Microsoft ładuje bootkit podpisany samodzielnie[4]. Bootkit wstawia się wtedy w proces uruchamiania Windows, unieszkodliwia sterowniki Defender i wstrzykuje do procesu winlogon.exe program pobierający przez HTTP, który kontaktuje się ze swoim serwerem przez HTTPS, domyślnie co minutę[4].

Unieważnienie podatnych plików binarnych nie jest proste. Według ESET może to sprawić, że tysiące starych systemów, obrazów odzyskiwania lub kopii zapasowych przestanie się uruchamiać[4]. Microsoft precyzuje, że środki 3 i 4, te, które unieważniają stary menedżer rozruchu, sprawiają, że istniejące nośniki instalacyjne przestają się uruchamiać, dopóki ich menedżer rozruchu nie zostanie zaktualizowany[6]. Harmonogram ogłoszony przez Microsoft w 2023 roku obejmował trzy fazy: 9 maja 2023, 11 lipca 2023, a następnie pierwszy kwartał 2024 roku dla włączenia domyślnego[5]. W 2025 roku Microsoft wskazuje, że nie planuje wdrażać tych środków w przedsiębiorstwach[6]. Według CISA BlackLotus wykorzystuje wadę bezpiecznej dystrybucji aktualizacji: może wrócić do podatnej wersji pliku, a potem ją wykorzystać[2].

Analizy incydentówPrawdziwe przypadki

ESPecter, październik 2021

5 października 2021 roku ESET publikuje analizę bootkitu UEFI, który nazywa ESPecter[3]. Utrzymuje się on na ESP w postaci zmodyfikowanego menedżera rozruchu Windows i omija wymuszanie podpisów sterowników, aby załadować własny, niepodpisany sterownik[3]. ESET odnajduje jego korzenie aż do 2012 roku, w postaci bootkitu dla starszego BIOS, który modyfikował MBR[3]. Na zainfekowanym komputerze towarzyszył mu składnik rejestrujący naciśnięcia klawiszy i kradnący dokumenty, co każe ESET przypuszczać, że służy głównie do szpiegostwa[3].

ESET nie zdołał przypisać go znanemu aktorowi. Komunikaty debugowania po chińsku skłaniają go do wskazania, z niskim poziomem pewności, nieznanego aktora chińskojęzycznego, a sposób dystrybucji bootkitu pozostaje nieznany[3]. Ta metoda ma wadę: wymaga, aby Secure Boot był wyłączony[3].

BlackLotus, od marca do sierpnia 2023

1 marca 2023 roku ESET publikuje pierwszą publiczną analizę BlackLotus, który przedstawia jako pierwszy bootkit UEFI zaobserwowany w praktyce, omijający Secure Boot na w pełni zaktualizowanych systemach UEFI[4]. 11 kwietnia 2023 roku Microsoft publikuje przewodnik pozwalający ustalić, czy urządzenia są zainfekowane[1]. 9 maja 2023 roku Microsoft publikuje CVE-2023-24932 i powiązaną konfigurację, aby naprawić obejście Secure Boot wykorzystywane przez BlackLotus[5]. 3 sierpnia 2023 roku CISA wzywa społeczność UEFI do zwiększenia niezawodności aktualizacji firmware i przypomina, że Microsoft planuje zautomatyzować unieważnianie na początku 2024 roku[2].

CVE-2024-7344, styczeń 2025

16 stycznia 2025 roku ESET opisuje lukę, która pozwala ominąć Secure Boot na większości systemów UEFI[7]. Znajduje się ona w aplikacji UEFI podpisanej certyfikatem zewnętrznym Microsoft Corporation UEFI CA 2011, obecnej w kilku programach do odzyskiwania systemu[7]. Aplikacja używa własnego programu ładującego pliki PE zamiast standardowych funkcji UEFI i ładuje z pliku o nazwie cloak.dat dowolny plik binarny UEFI, nawet niepodpisany[7].

ESET znalazł lukę 8 lipca 2024 roku i zgłosił ją do CERT/CC następnego dnia[7]. Producenci oprogramowania ją naprawili, a Microsoft unieważnił stare podatne pliki binarne w aktualizacji z 14 stycznia 2025 roku[7]. ESET twierdzi, że w swojej telemetrii nie wykrył żadnej rzeczywistej próby wykorzystania[7]. Według ESET unieważnienia powinny docierać automatycznie do systemów Windows[7].

Źródła

  1. Microsoft, „Guidance for investigating attacks using CVE-2022-21894: The BlackLotus campaign”, 11 kwietnia 2023. https://www.microsoft.com/en-us/security/blog/2023/04/11/guidance-for-investigating-attacks-using-cve-2022-21894-the-blacklotus-campaign/ (dostęp 14 listopada 2026)
  2. CISA, „A Call to Action: Bolster UEFI Cybersecurity Now”, 3 sierpnia 2023. https://www.cisa.gov/news-events/news/call-action-bolster-uefi-cybersecurity-now (dostęp 14 listopada 2026)
  3. ESET, „UEFI threats moving to the ESP: Introducing ESPecter bootkit”, 5 października 2021. https://www.welivesecurity.com/2021/10/05/uefi-threats-moving-esp-introducing-especter-bootkit/ (dostęp 14 listopada 2026)
  4. ESET, „BlackLotus UEFI bootkit: Myth confirmed”, 1 marca 2023. https://www.welivesecurity.com/2023/03/01/blacklotus-uefi-bootkit-myth-confirmed/ (dostęp 14 listopada 2026)
  5. Microsoft, „Guidance related to Secure Boot Manager changes associated with CVE-2023-24932”, 9 maja 2023. https://www.microsoft.com/en-us/msrc/blog/2023/05/guidance-related-to-secure-boot-manager-changes-associated-with-cve-2023-24932 (dostęp 14 listopada 2026)
  6. Microsoft, „Enterprise Deployment Guidance for CVE-2023-24932”, 13 lutego 2025. https://support.microsoft.com/en-us/servicing/os/windows/2025/02/enterprise-deployment-guidance-for-cve-2023-24932 (dostęp 14 listopada 2026)
  7. ESET, „Under the cloak of UEFI Secure Boot: Introducing CVE-2024-7344”, 16 stycznia 2025. https://www.welivesecurity.com/en/eset-research/under-cloak-uefi-secure-boot-introducing-cve-2024-7344/ (dostęp 14 listopada 2026)