Zijkanaalaanvallen
Spectre en Meltdown: hoe kwaadaardige code via de processor geheimen leest, zonder iets op het scherm te tonen, en hoe u zich beschermt.
In 30 seconden
- Waar het gebeurt
- Op een computer, telefoon of server met een getroffen processor, zodra er vreemde code op draait (JavaScript, kwaadaardige advertenties, phishing)1.
- Wat de aanvaller wil
- Geheugen lezen dat niet voor hem bedoeld is, dus toetsaanslagen, wachtwoorden of encryptiesleutels1.
- De reflex
- Beveiligingspatches zo snel mogelijk installeren, en alleen vanaf de officiële bronnen van de leveranciers2.
- Als het al gedaan is
- Installeer toch ook de volgende updates, want sommige eerste patches waren onvolledig2.
Waar gaat het over
Een zijkanaalaanval observeert een neveneffect van een berekening, bijvoorbeeld de tijd die een leesactie in het geheugen nodig heeft, en leidt daaruit informatie af die de aanvaller niet mag lezen.
Spectre en Meltdown, openbaar gemaakt op 4 januari 20182, zijn daar twee voorbeelden van. Ze treffen de processor zelf. Spectre betreft bijna alle apparaten1, terwijl Meltdown AMD niet treft2. Op het scherm van de medewerker verschijnt niets: zijn of haar taak is de apparaten up-to-date te houden en patches alleen te installeren vanaf officiële bronnen2.
Directe vragen
Zou ik iets zien als ik het doelwit was?
Nee, de hier aangehaalde bronnen beschrijven geen enkel teken dat op het scherm zichtbaar is. Een klassieke virusscanner werkt met handtekeningen en detecteert deze kwetsbaarheden mogelijk niet1. CERT-FR heeft wel Yara-regels gepubliceerd om binaire bestanden op te sporen die verband houden met een openbare demonstratiebibliotheek van Meltdown. Dat is iets voor beveiligingsteams, niet voor medewerkers2.
Moet ik ergens op klikken om aangevallen te worden?
De aanvaller moet eerst code op de machine laten uitvoeren. CISA noemt kwaadaardig JavaScript, kwaadaardige advertenties en phishing als manieren om dat te bereiken1.
Welke apparaten zijn getroffen?
Spectre treft bijna alle apparaten: desktops en laptops, servers in de cloud en telefoons1. De onderzoekers spreken over Intel-, AMD- en ARM-processors in miljarden apparaten3. Volgens CERT-FR is AMD kwetsbaar voor Spectre maar niet voor Meltdown2.
Is één patch genoeg?
Niet altijd. Voor Spectre geeft CISA aan dat de fout in de architectuur van de processor zit en niet in software, dat ze moeilijk te verhelpen is, maar moeilijker te misbruiken1. De auteurs van het onderzoeksartikel menen dat degelijke oplossingen een aanpassing van het ontwerp van processors vragen3.
1In de huid van de aanvaller1 min
De aanvaller wil de gegevens die een ander programma in het geheugen bewaart. Op een werkplek is dat het geheugen van het besturingssysteem, dat volgens CISA toetsaanslagen, wachtwoorden en encryptiesleutels bevat1.
Het vertrekpunt is code die hij erin slaagt te laten draaien: kwaadaardig JavaScript, kwaadaardige advertenties of phishing1. Zodra die code draait, legt CERT-FR uit, maakt Meltdown het mogelijk om vanuit een gebruikersprogramma toegang te krijgen tot het geheugen van het besturingssysteem2. CISA voegt toe dat een aanvaller ook zijn rechten zou kunnen verhogen om deze fouten te misbruiken1.
De impact is groter waar middelen worden gedeeld. CERT-FR merkt op dat het vanuit een container (Docker, LXC) mogelijk zou kunnen zijn om bij de gegevens van de fysieke machine te komen waarop die draait2.
2Wat u op het scherm ziet1 min
Niets bijzonders. De hier aangehaalde bronnen beschrijven geen enkele melding of vertraging als waarschuwingssignaal. Het enige zichtbare effect zit aan de kant van de verdediging: na het patchen kunnen de prestaties naargelang het gebruik variëren, en CISA vraagt beheerders die te volgen bij kritieke toepassingen1.
Rond dit onderwerp bestaat wel een valkuil, en die is zichtbaar: nepcorrecties (zie verderop).
3Onder de motorkapIT-teams1 min
Moderne processors proberen snel te zijn. CERT-FR beschrijft twee technieken. Bij de zogeheten out-of-order-uitvoering worden instructies uitgevoerd naargelang de beschikbaarheid van rekenmiddelen en niet strikt na elkaar2. Bij speculatieve uitvoering doet de processor aannames over resultaten die nog niet beschikbaar zijn en werkt hij door; blijkt de aanname onjuist, dan worden de effecten teruggedraaid2.
Meltdown misbruikt een zwakte van de eerste: een instructie kan worden uitgevoerd zonder dat het vereiste privilegeniveau correct wordt gecontroleerd. Het resultaat wordt daarna niet gevalideerd, maar de informatie kan via een verborgen kanaal worden achterhaald2.
Spectre misbruikt de tweede. De effecten van een foutieve speculatieve uitvoering op de cache blijven bestaan, en door toegangstijden tot geheugengebieden te meten, kent men de toestand van de cache. De aanvaller leidt daaruit de tussenresultaten van de foutieve uitvoering af2. De auteurs van het onderzoeksartikel omschrijven dit als het slachtoffer ertoe brengen speculatief handelingen uit te voeren die normaal niet zouden plaatsvinden en waarvan de informatie via een zijkanaal weglekt3.
Drie identificatiecodes verwijzen naar de eerste fouten: CVE-2017-5753 en CVE-2017-5715 voor Spectre, CVE-2017-5754 voor Meltdown2.
4IncidentanalysesEchte gevallen1 min
3 en 4 januari 2018: de onthulling
CISA geeft aan dat zij op 3 januari 2018 kennisnam van Meltdown en Spectre1. Het onderzoeksartikel over Spectre wordt dezelfde dag ingediend3. CERT-FR dateert de publicatie van beide kwetsbaarheden op 4 januari 20182 en publiceert dezelfde dag een advies over VMware-producten: ESXi, Workstation en Fusion zijn getroffen zolang de patches niet zijn geïnstalleerd4.
Een nepcorrectie in naam van de BSI
CERT-FR stelt een spamcampagne vast die van de situatie profiteert. Aanvallers die zich voordoen als de BSI, het Duitse equivalent van de ANSSI, nodigen de ontvangers uit een kopie van haar website te bezoeken. De waarschuwing daar is aangepast: de gebruiker wordt gevraagd een patch te installeren die in werkelijkheid malware is2. CERT-FR herinnert eraan patches alleen te installeren vanaf de officiële bronnen van de leveranciers2.
April 2018: "Total Meltdown"
Volgens CISA moesten gebruikers van 64-bits Windows 7 of 64-bits Windows Server 2008 R2 op een Intel-processor, die de patch van januari of februari 2018 hadden geïnstalleerd, zonder uitstel de laatste patch installeren. Volgens onderzoeker Ulf Frisk bevatten de eerdere patches een fout waardoor in het kernelgeheugen kon worden gelezen en geschreven1. Die fout heeft de code CVE-2018-10381.
Mei 2018: nieuwe varianten
Op 21 mei 2018 worden twee nieuwe kwetsbaarheden gepubliceerd die op vergelijkbare principes berusten, CVE-2018-3639 en CVE-2018-36402.
5Wat u doet1 min
- Installeer de updates van het systeem en de browser. Voor de firmware van Intel raadt CERT-FR extra voorzichtigheid aan, tot en met het afwachten van de definitieve versie, en het testen van patches in gecontroleerde omgevingen voordat ze worden uitgerold2.
- Installeer alleen betrouwbare software. Download patches en firmware rechtstreeks van de website van de leverancier1.
- Wordt uw werkplek door het bedrijf beheerd, laat de IT-afdeling dan de updates uitvoeren. NCSC beveelt een standaardbeleid voor updates aan, waarbij patches zo snel mogelijk en bij voorkeur automatisch worden toegepast5.
- Volg geen e-mail die u vraagt een "patch" te installeren: ga via de officiële bronnen2.
6De valkuilen1 min
De eerste valkuil is denken dat de virusscanner beschermt. CISA raadt aan bij de leverancier van de virusscanner te controleren of die compatibel is met de patches1. Volgens CERT-FR hangen de patches van Microsoft af van de geïnstalleerde virusscanners2.
Nog een valkuil: vertrouwen op een eerste patch. Verschillende leveranciers hadden alleen onvolledige patches gepubliceerd2, en het geval "Total Meltdown" laat zien dat een patch zelf een fout kan bevatten1.
Ten slotte is ook de vertraging bij updates van updates een probleem: NCSC preciseert dat besluiten niet te updaten een risicobeslissing op directieniveau is5.
Fiche
- Identificatie
- CP-087
- Vleugel
- 1. Aanvallen en technieken
- Brain-competentie
- Apparaten beveiligen (secure_devices)
- Brain-reflex
- cr-054
- Schema
- G3 · Anatomische doorsnede
- Talen
- de, en, es, fr, it, nl
- Bronnen
- 5 bronnen gecontroleerd op 3 november 2026
Bronnen5 bronnen
- CISA, “Meltdown and Spectre Side-Channel Vulnerability Guidance”, 4 januari 2018. https://www.cisa.gov/news-events/alerts/2018/01/04/meltdown-and-spectre-side-channel-vulnerability-guidance (geraadpleegd op 3 november 2026)
- CERT-FR (ANSSI), “Multiples vulnérabilités de fuite d'informations dans des processeurs”, 4 januari 2018. https://cert.cyber.gouv.fr/alerte/CERTFR-2018-ALE-001/ (geraadpleegd op 3 november 2026)
- arXiv, “Spectre Attacks: Exploiting Speculative Execution”, 3 januari 2018. https://arxiv.org/abs/1801.01203 (geraadpleegd op 3 november 2026)
- CERT-FR (ANSSI), “Multiples vulnérabilités dans les produits VMware”, 4 januari 2018. https://cert.cyber.gouv.fr/avis/CERTFR-2018-AVI-006/ (geraadpleegd op 3 november 2026)
- NCSC (Royaume-Uni), “Vulnerability management guidance”. https://www.ncsc.gov.uk/collection/vulnerability-management/guidance (geraadpleegd op 3 november 2026)
Dit artikel citeren
Brain, “Zijkanaalaanvallen”, Cyberpedia, 2026. https:/
BibTeX
@misc{brain_cp087_nl_2026,
author = {Brain},
title = {Zijkanaalaanvallen},
year = {2026},
howpublished = {Cyberpedia},
url = {https://startbrain.io/cyberpedia/nl/articles/zijkanaalaanvallen-spectre-meltdown/},
note = {CC BY 4.0}
}