Cyberpediaod Brain

Android: gdy aplikacja nadużywa ułatwień dostępu

Jak spreparowana aplikacja uzyskuje włączenie usługi ułatwień dostępu w Androidzie, co widać na ekranie i jakie odruchy warto przyjąć.

Na tej stronie
  1. 1W 30 sekund
  2. 2O co chodzi
  3. 3Pytania wprost
  4. 4W skórze atakującego
  5. 5Co widać na ekranie
  6. 6Pod maską
  7. 7Analizy incydentów
  8. 8Źródła
  9. 9Zacytuj ten artykuł

W 30 sekund

Gdzie to się zdarza
Aplikacja zainstalowana z Google Play[2] lub ze sklepu zewnętrznego[3] prosi o włączenie usługi ułatwień dostępu, czasem pod niewinną nazwą, jak „Enable statistics"[3].
Czego chce atakujący
Odczytać tekst wyświetlany w aplikacjach, wykraść dane logowania i kody jednorazowe oraz obejść uwierzytelnianie dwuskładnikowe[2].
Odruch
Zachować ostrożność wobec każdej prośby o dostęp do funkcji ułatwień dostępu i sprawdzić te już przyznane w Ustawieniach, a następnie w Ułatwieniach dostępu[1].
Jeśli już się stało
W związku z koniem trojańskim PayPal ESET radzi sprawdzić konto bankowe pod kątem podejrzanych transakcji i rozważyć zmianę hasła lub kodu PIN bankowości internetowej oraz hasła do Gmaila[3].

O co chodzi

Android oferuje funkcje ułatwień dostępu, zaprojektowane, by pomagać osobom z niepełnosprawnością, na przykład zmiana rozmiaru czcionki lub regulacja kontrastów[1]. Według MITRE ATT&CK przeciwnicy nadużywają ich, by wykradać wrażliwe dane i rozprzestrzeniać złośliwe oprogramowanie na inne urządzenia[1].

ESET określa usługę ułatwień dostępu jako piętę achillesową Androida[2]. Po włączeniu przez użytkownika pozwala ona spreparowanej aplikacji odczytywać to, co wyświetla się na ekranie[2], i klikać w miejsce osoby[3].

Pytania wprost

Dlaczego usługa ułatwień dostępu przyciąga atakujących?

Bo wystarczy jedno działanie ofiary. W przypadku DEFENSOR ID ESET pisze, że koń trojański może odczytać każdy tekst wyświetlany w dowolnej aplikacji uruchomionej przez użytkownika i wysłać go atakującym[2]. ESET dodaje, że rozwiązania bezpieczeństwa mogą wykrywać tę usługę w połączeniu z innymi podejrzanymi uprawnieniami lub funkcjami, natomiast DEFENSOR ID, bez dodatkowej funkcji ani uprawnienia, nie wywołał żadnego alarmu[2].

Czy uwierzytelnianie dwuskładnikowe chroni?

ESET opisuje przypadki, w których jest ono omijane. DEFENSOR ID kradnie dane logowania, kontroluje SMS-y i pobiera kody generowane przez oprogramowanie, co otwiera drogę do pełnej kontroli nad kontem bankowym[2]. Koń trojański PayPal nie potrzebuje hasła: czeka, aż użytkownik sam zaloguje się w oficjalnej aplikacji PayPal, po czym klika w jego miejsce[3].

Czy aplikacja z Google Play jest koniecznie bezpieczna?

Nie. DEFENSOR ID był dostępny w Google Play i ani mechanizmy bezpieczeństwa sklepu, ani producenci oprogramowania uczestniczący w VirusTotal nie wykryli go przed wycofaniem[2]. Wariant BankBot, odkryty w Google Play 4 września 2017, został zainstalowany przez nawet 5000 użytkowników, zanim go wycofano[4].

Czy wystarczy odmówić uprawnień po fakcie?

Nie w przypadku fałszywego Adobe Flash Player przeanalizowanego przez ESET: odmowa uprawnień usłudze tylko wraca do pierwszego ekranu i nie usuwa konia trojańskiego[5]. ESET wskazuje, by spróbować odinstalować go ręcznie z Settings, Application Manager, Flash-Player. Jeśli aplikacja zażądała uprawnień administratora urządzenia i nie da się jej odinstalować, ESET wskazuje, by wyłączyć te uprawnienia w Settings, Security, Flash-Player, a następnie ją odinstalować[5].

Jakie odruchy ograniczają ryzyko?

MITRE ATT&CK zaleca zachować ostrożność wobec podejrzanych SMS-ów, linków i e-maili, zachować ostrożność przy przyznawaniu aplikacjom funkcji ułatwień dostępu oraz sprawdzić, które je mają, w Ustawieniach, a następnie w Ułatwieniach dostępu[1]. ESET radzi pozostać przy Google Play, sprawdzać liczbę pobrań, oceny i opinie oraz uważać na przyznawane uprawnienia[3]. W obliczu natarczywych uprawnień, zwłaszcza związanych z ułatwieniami dostępu, ESET zaleca czytać je z rozwagą i przyznawać je tylko wtedy, gdy ma się absolutną pewność co do wiarygodności aplikacji[4]. CISA zaleca także przejrzeć uprawnienia każdej aplikacji, cofnąć te, które nie są potrzebne, i rozważyć usunięcie aplikacji o nadmiernych uprawnieniach[6].

W skórze atakującego

Atakujący potrzebuje tylko jednego gestu ofiary: włączenia usługi ułatwień dostępu. W przypadku DEFENSOR ID ESET pisze, że to jedno działanie uwalnia wszystkie złośliwe funkcje[2]. Twórcy aplikacji usunęli wszystkie potencjalnie złośliwe funkcje poza tą jedną i dzięki temu trafiła ona do Google Play[2].

Ten gest wiele daje. Aplikacja otrzymuje listę zainstalowanych aplikacji i może zdalnie uruchomić wybraną, by wykraść dane logowania lub wykonać operację, na przykład przelew[2]. Ta sama dźwignia służy do pozostania na urządzeniu: GodFather nadużywa usługi ułatwień dostępu, by uniemożliwić swoje odinstalowanie, wykradać jednorazowe hasła z Google Authenticator i kraść dane logowania[7]. MITRE ATT&CK wskazuje, że został zidentyfikowany w 2020 i że jest wymierzony w blisko 500 aplikacji bankowych, portfeli kryptowalut i platform wymiany na całym świecie[7].

Czas też jest bronią. Spreparowana usługa BankBot uruchamia się 20 minut po pierwszym uruchomieniu gry: ofiara ma niewielkie szanse powiązać alert z aplikacją, którą właśnie pobrała[4].

Atakujący się dostosowują. Według Microsoftu Google praktycznie wyeliminował powierzchnię ataku dawnego uprawnienia do wyświetlania nad innymi oknami (SYSTEM_ALERT_WINDOW), a oprogramowanie wymuszające okup zwróciło się ku innym funkcjom, w tym ku ułatwieniom dostępu, które są dla niego mniej skuteczne: wymagają przejścia przez kilka ekranów i zaakceptowania ostrzeżenia[9].

Co widać na ekranie

Prośby mają uspokajające nazwy.

  • Fałszywa aktualizacja Flash Playera, oferowana na przejętych witrynach i w mediach społecznościowych[5]. Po instalacji drugi ekran mówi o „too much consumption of energy" i nakłania do włączenia fałszywego trybu „Saving Battery"; komunikat wraca, dopóki ofiara się nie zgodzi[5]. Trafia wtedy do menu Ułatwienia dostępu, gdzie widnieje nowa usługa o nazwie „Saving battery", która prosi o obserwowanie jej działań, pobieranie zawartości okien i włączenie Explore by Touch[5].
  • Alert „Google Service" w BankBot: pojawia się bez związku z bieżącą aktywnością, a kliknięcie OK to jedyny sposób, by go zakończyć[4]. Menu Ułatwienia dostępu wyświetla wtedy usługę „Google Service", której opis pochodzi z warunków korzystania z Google[4].
  • Opcja „Enable statistics" w koniu trojańskim PayPal, podszywającym się pod narzędzie do optymalizacji baterii. Po uruchomieniu aplikacja się zamyka i ukrywa swoją ikonę[3].
  • Aplikacja zabezpieczająca: DEFENSOR ID obiecywał większą ochronę aplikacji użytkownika i figurował w sekcji Edukacja w Google Play[2]. GodFather imituje Google Play Protect, łącznie ze skanowaniem, i prosi o usługę ułatwień dostępu[7].
Fragment
Ilustracja (tekst odtworzony, bez prawdziwego linku):
[Alert wyświetlany nad dowolną aplikacją, bez związku z otwartą grą]
[Prośba o włączenie usługi o nazwie „Google Service"]  [OK]

Po włączeniu ekran „aktualizacji" lub blokady może zasłonić dalszy przebieg: użytkownik jest na krótko pozbawiony ekranu przez fałszywe „Google service update"[4] albo widzi fałszywy ekran blokady bez opcji zamknięcia[5].

Pod maskąZespoły IT

Po włączeniu usługi aplikacja odczytuje tekst wszystkich aplikacji[2] i klika w miejsce użytkownika. GodFather używa tego do naśladowania działań ofiary i przekierowania jej do własnej aktywności, gdy otwiera prawdziwą aplikację bankową[7]. MITRE ATT&CK wymienia też ekrany HTML imitujące prawdziwą stronę logowania oraz rejestrator naciśnięć klawiszy, który obserwuje pola wprowadzania[1].

W czasie ukrytego ekranu BankBot wykonuje kolejno pięć działań: zezwala na instalację aplikacji z nieznanych źródeł, instaluje i uruchamia BankBot, włącza dla niego uprawnienia administratora urządzenia, ustawia go jako domyślną aplikację SMS i uzyskuje uprawnienie do wyświetlania się nad innymi aplikacjami[4]. Gdy staje się domyślną aplikacją SMS, przechwytuje SMS-y, a więc także te z uwierzytelniania dwuskładnikowego banku[4].

Kilka rodzin uniemożliwia usunięcie. Konie trojańskie z Brazylii znalezione przez ESET klikają Wstecz, gdy otwiera się wskazany antywirus lub menedżer aplikacji albo gdy wykryte zostaną ciągi znaków nawiązujące do odinstalowania[3]. Według MITRE ATT&CK Anubis wyłącza usuwanie aplikacji[1], a Chameleon uniemożliwia odinstalowanie, wyłącza Play Protect i przełącza uwierzytelnianie biometryczne na kod PIN[1]. FluBot może również wyłączyć Google Play Protect[8]. GodFather przechwytuje API getEnabledAccessibilityServiceList, by zwracać pustą listę, co ukrywa jego obecność[7].

DEFENSOR ID przetrwa restart, nadużywając już włączonej usługi ułatwień dostępu, która uruchamia go ponownie przy starcie[2].

Analizy incydentówPrawdziwe przypadki

DEFENSOR ID, wycofany z Google Play w maju 2020

ESET[2] przeanalizował tę aplikację opublikowaną 3 lutego 2020 i zaktualizowaną do wersji 1.4 6 maja 2020. Miała 10+ pobrań w Google Play. ESET zgłosił ją Google 16 maja 2020, a od 19 maja 2020 nie jest dostępna[2]. Zdalna baza danych, dostępna bez uwierzytelniania, zawierała ostatnią aktywność około 60 skompromitowanych urządzeń[2]. ESET znalazł w niej identyfikator bankowy wpisany podczas testu, wiadomość napisaną w kliencie poczty, przesłaną w mniej niż sekundę, i kod Google Authenticator[2].

Koń trojański PayPal, grudzień 2018

ESET[3] wykrył go w listopadzie 2018 i opisał 11 grudnia 2018. Podawał się za narzędzie do optymalizacji baterii i krążył przez sklepy zewnętrzne[3]. Gdy oficjalna aplikacja PayPal jest otwarta i nastąpiło logowanie, spreparowana usługa naśladuje kliknięcia, by wysłać pieniądze na adres PayPal atakującego[3]. W trakcie analizy aplikacja próbowała przelać 1000 euro w około 5 sekund, bez realistycznej możliwości interwencji użytkownika na czas[3]. Atak nie powiedzie się tylko wtedy, gdy saldo jest niewystarczające i do konta nie jest przypisana żadna karta; może się powtarzać przy każdym uruchomieniu PayPal[3]. ESET powiadomił PayPal[3].

BankBot i Jewels Star Classic, wrzesień 2017

ESET[4] odkrył 4 września 2017 w Google Play grę o nazwie Jewels Star Classic, która działała normalnie, z ładunkiem bankowym ukrytym w zasobach[4]. BankBot, po raz pierwszy wykryty przez ESET 26 grudnia 2016, wywodzi się z kodu źródłowego opublikowanego na podziemnych forach w grudniu 2016[4].

FluBot, koniec 2020

Według MITRE ATT&CK FluBot to wielofunkcyjne bankowe złośliwe oprogramowanie, po raz pierwszy zaobserwowane w Hiszpanii pod koniec 2020, rozpowszechnione głównie w Europie przez wiadomości SMS z phishingiem w wielu językach[8]. Nadużywa ułatwień dostępu, by wykradać dane logowania, unikać wykrycia i usunięcia oraz wysyłać SMS-y w celu rozprzestrzeniania się[8]. Międzynarodowa operacja organów ścigania z 11 krajów ostatecznie ograniczyła jego rozpowszechnianie[8].

Źródła

  1. MITRE ATT&CK, „Abuse Accessibility Features, Technique T1453 - Mobile”. https://attack.mitre.org/techniques/T1453/ (dostęp 14 listopada 2026)
  2. ESET, „Insidious Android malware gives up all malicious features but one to gain stealth”, 22 maja 2020. https://www.welivesecurity.com/2020/05/22/insidious-android-malware-gives-up-all-malicious-features-but-one-gain-stealth/ (dostęp 14 listopada 2026)
  3. ESET, „Android Trojan steals money from PayPal accounts even with 2FA on”, 11 grudnia 2018. https://www.welivesecurity.com/2018/12/11/android-trojan-steals-money-paypal-accounts-2fa/ (dostęp 14 listopada 2026)
  4. ESET, „BankBot trojan returns to Google Play with new tricks”, 25 września 2017. https://www.welivesecurity.com/2017/09/25/banking-trojan-returns-google-play/ (dostęp 14 listopada 2026)
  5. ESET, „New Android trojan mimics user clicks to download dangerous malware”, 14 lutego 2017. https://www.welivesecurity.com/2017/02/14/new-android-trojan-mimics-user-clicks-download-dangerous-malware/ (dostęp 14 listopada 2026)
  6. CISA, „Privacy and Mobile Device Apps”, 18 grudnia 2022. https://www.cisa.gov/news-events/news/privacy-and-mobile-device-apps (dostęp 14 listopada 2026)
  7. MITRE ATT&CK, „GodFather, Software S1231”. https://attack.mitre.org/software/S1231/ (dostęp 14 listopada 2026)
  8. MITRE ATT&CK, „FluBot, Software S1067”. https://attack.mitre.org/software/S1067/ (dostęp 14 listopada 2026)
  9. Microsoft, „Sophisticated new Android malware marks the latest evolution of mobile ransomware”, 8 października 2020. https://www.microsoft.com/en-us/security/blog/2020/10/08/sophisticated-new-android-malware-marks-the-latest-evolution-of-mobile-ransomware/ (dostęp 14 listopada 2026)